Orijinalini görmek için tıklayınız : Çevirmenlereden yardım çağırısı
tensiz.denek
09-07-2009, 02:29
Sayın çevirmen arkadaşlar,
Bildiğiniz gibi yakın zamanda evrim-teorisi.org sayfamızı güncelledik. Bu güncellemedeki amaç sayfamızın altyapısını güçlendirerek zengin bir içeriği kaldırma kapasitesini arttırmaktı. Bunda kısmen başarılı olduk ve neredeyse hergün ince ayarlar yapmaya devam etmekteyiz.
Fakat bildiğiniz gibi her fırsatta dile getirdiğimiz içerik konusunda oldukça eksiğimiz var. Bu eksiklerin en önde geleni sayfayı güncellerken hedef olarak belirlediğimiz "öğretmenler için evrim" konusundadır.
evrim-teorisi.org ekibi olarak doğa sevgisinin öğretmenlerin öğrencilere öğretebilecekleri en kutsal bilgi olduğunu düşünüyoruz. Öğrencilerin doğa sevgisini öğrenmeleri önemlidir çünkü doğa, herzaman heryerdedir. Doğa ciğerlerimize çektiğimiz nefeste, yediğimiz ekmekte, içtiğimiz sudadır. Haftanın 7 günü 24 saat bizi çevremizdedir. Doğayı sevip doğaya saygı duymayan insan çevresini ne anlar, ne sever, ne saygı duyar. Doğanın kendisine vermesi gereken önemi doğa-üstüye vererek deoğayı ihmal eder.
Bütün buların kulağa ne kadar alışıldık geldiğini biliyorum fakat sizde kabul edersinizki doğa insanın gerçekte sahip olduğu herşeydir.
evrim-teorisi.org olarak öğrencilere doğa sevgisinin aşılanmasının şart olduğunu ve bunun ihmale gelmeyecek derecede önemli olduğunu düşünüyoruz.
Sayfamızda öğretmenlere hitaben öğrencilere doğa sevgisi katacak, evrimi öğretecek uygulamalı dersler yayınlamak istiyoruz.
Yeterli seviyede zengin bir içeriğimiz olduğunda öğretmen evleriyle iletişime geçerek bu sayfaları ulaşabildiğimiz bütün öğretmenlere tanıtacağız.
Bildiğiniz gibi yaz dönemindeyiz ve evrim-teorisi.org ekibi olarak sayımız oldukça yetersiz. Sizlerden dileğimiz ve beklentimiz bize içerik çevirilerinde yardımcı olmanız ve "Ağaç yaşken eğilir" projemize fikren ve fiilen katılımlarınızı bekliyoruz.
Saygılar,
tensiz.denek
09-07-2009, 02:31
tercümesi yapılması gerken sayfalara birkaç örnek:
Ders öğretme metodları
http://www.indiana.edu/~ensiweb/ttips.html (http://www.indiana.edu/%7Eensiweb/ttips.html)
Öğretmenler için aslında şu sayfanın neredeyse tamamı çevirilmeli
http://www.indiana.edu/~ensiweb/teach.fs.html (http://www.indiana.edu/%7Eensiweb/teach.fs.html)
Bilimin doğası dersleri
http://www.indiana.edu/~ensiweb/natsc.fs.html (http://www.indiana.edu/%7Eensiweb/natsc.fs.html)
Hayatın başlangıcı dersleri
http://www.indiana.edu/~ensiweb/lessons/coacerv.html (http://www.indiana.edu/%7Eensiweb/lessons/coacerv.html)
Evrim dersleri
http://www.indiana.edu/~ensiweb/evol.fs.html (http://www.indiana.edu/%7Eensiweb/evol.fs.html)
Sınıfta evrimi savunmak:
http://books.google.fr/books?id=1Nrs...gbs_navlinks_s (http://books.google.fr/books?id=1NrssPvr7CwC&printsec=frontcover&hl=en&source=gbs_navlinks_s)
Origami kuşları: Doğal seçilim ve şans yoluyla evrilen mısır origami kuşları
http://www.indiana.edu/~ensiweb/lessons/origami.html (http://www.indiana.edu/%7Eensiweb/lessons/origami.html)
http://www.indiana.edu/~ensiweb/lessons/origam.pdf (http://www.indiana.edu/%7Eensiweb/lessons/origam.pdf)
Dillerde görülen evrim
http://www.springerlink.com/content/...8/fulltext.pdf (http://www.springerlink.com/content/x5483xgm42864858/fulltext.pdf)
Doğal seçilim oyunları
http://nsm1.nsm.iup.edu/rgendron/LabsDownload.shtml
Fosil kayıtlarından hikayeler
http://www.ucmp.berkeley.edu/educati...ies/index.html (http://www.ucmp.berkeley.edu/education/explorations/tours/stories/index.html)
Kizimdan evrim sitesi icin ceviri isine yardim etmesini istedim, kabul etti. Henüz Ingilizcesi cok iyi degil, biraz ceviri yapmasi onun icin de iyi olacak. Cevirileri ben, yada yapmayi kabul ederse bir arkadas kontrol etmeli. Asagidaki basligi biz aldik.
Bilimin doğası dersleri
http://www.indiana.edu/~ensiweb/natsc.fs.html (http://www.indiana.edu/%7Eensiweb/natsc.fs.html)
tensiz.denek
07-08-2009, 00:28
Sayın Tercüme grubu ve DÖ üyeleri,
Yardım isteğimiz hala geçerlidir. Sizlerin yardımı olmadan okullar açılmadan önce öğretmenlere yönelik bir sayfa hazırlamamız mümkün değil.
Saygılar,
sevgili tensiz
bir kaç gün daha sabır
saygılarımla
Tensiz denek'e söylemistim, buraya da yazayim. Kizimin ceviri yapma plani suya düstü. Acele bir karar vermisiz, kusura bakmayin.
tensiz.denek
11-10-2009, 22:39
Güncelleme:
Bu yardım çağırısı hala geçerlidir. Bu konuda sağa sola çok sözler verdik fakat çalışmaya bir türlü başlayamadık. Aramızda ilgilenme ksiteyenler varmı?
Saygılar
sevgili tensiz
Dillerde görülen evrim
http://www.springerlink.com/content/...8/fulltext.pdf (http://www.springerlink.com/content/x5483xgm42864858/fulltext.pdf)
bu sayfanın çevirisini alıyorum ancak çok iyi bir çeviri olacak diye garanti veremem..
elimden geldiğince... ne kadar süreceğini tam olarak bilmıyorum ama
1 hafta süreceği kesin :)
http://www.indiana.edu/~ensiweb/ttips.html (http://www.indiana.edu/%7Eensiweb/ttips.html)
Bu sayfayı elimden geldiğince çevirmeye çalışacağım.
Saygılarımla
Umurcan Görür
sevgili tensiz bazı terimsel kelimelerde sorun yaşamaktayım bunları paylaşacağımız bir başlık açılıacak mı yoksa buray ayazalım mı?? sözlüklerdeki kelime anlamları tam oturmuyor..
mesela;
Differential survival nedir?? bilgisi olan var mı??
tensiz.denek
17-10-2009, 21:29
sanırım "diferansiyel hayatta kalma" türkçeye tercümesi olacaktır. açıkçası tam çevirisini ben de bilemeyeceğim. Aslında orada bahsedilen şey "doğal seçilim"dir. o şekilde yazman uygun olur sanırım. İstersen diğerlerini biriktirip topluca yaz, daha kolay olur hepsini biranda çevirmek
peki sevgili tensiz orayı doğal seçilim olarak alıyorum bence bir başlık açmalıyız oraya bilimsel terimlerin yahut arapça dini terimlerin felan açıklamalarını buldukça yazalım paylaşalım rehber olur bize..
sevgili tensiz yada yardımcı olabilecekk diğer arkadaşlara bi kaç sorum var;
clade, speciation,differential survival, ve evrim teorisi içinde individual'a karşılık gelen kavramlar nelerdir??
bu kelimelerin anlamlarını bulamadım..
yok mudur acaba yardım edebilecek??
clade: biyolojide, ortak atadan gelen nesiller olarak birlikte sınıflandırılan organizmalar grubu.
speciation: biyolojide, genellikle tek bir türün, genetik açıdan farklı iki gruba ayrılmasıyla oluşan yeni türlerin evrimsel gelişimi.
differantial survival: ayrışarak hayatta kalan (? emin değilim)
individual: başlı başına, özgün
tensiz.denek
27-10-2009, 02:40
pardon kızılordu, zon zamanlarda biraz yoğunum mesajını görmemişim
clade: bildiğim bir tükçe çevirisi yok, tercümesi budak oluyor sanırım. Fakat bunun kullanılır olduğundan emin değilim. Bu kelimenin geçtiği yerde "monofil canlı grupları" demek daha doğru olur sanırım.
speciation : türleşme
differential survival: birikimli seçilim
individual: birey
Kolay gelsin,
tensiz.denek
27-10-2009, 02:44
differential survival:
diferansiyel demek, birşeyin toplanarak, yığılarak oluşması demek
dolayısıyla diferansiyel hayatta kalma demek, hayatta kalmaların birikmesi demek. Bunun birikimli seçilim olarak tercümesi yapılabilir sanırım.
teşekkürler dostlar çeviri bitebilir artık :)
Çeviri Tamamlandı...
Dillerde görülen evrim
http://www.springerlink.com/content/...8/fulltext.pdf (http://www.springerlink.com/content/x5483xgm42864858/fulltext.pdf)
Resimler orjinalindeki gibi olmadı alamadım ordan bende eklemedim..
Tekrar bir kontrol edilmesinde fayda var zor ve karışık bir çeviriydi...
DİLİN EVRİMİNE BAKIŞ
Anastasia Thanukos
Published online: 20 June 2008
# Springer Science + Business Media, LLC 2008
Anahtar Kelimeler: Dil evrimi, doğal seçilim,genetik eğilim, türdeşlik, soyoluşlar(filogenez), öğretme.
Herhangi bir Shakespeare oyununu ele alan herkes İngilizce’ nin, Elizabeth İngiltere’ yi yönettiğinden beri 400 yıl içinde ne kadar büyük oranda değiştiğini bilir. Gerçekte,Elizabeth İngilizcesi bugün konştuğumuz dilden neredeyse tamamen farklı gözükebiliyor. Şeksperyem terimler olan allicholly(melankoli) ve tetohy(hırçın) terimleriyle ruh halinizi bir tanımlamaya çalışın.Mutsuz ve asabi olmaktan daha çok şaşkın bakışlar edinirsiniz. Bugünden , 400 yıl önce İngilizce konuşanlar da muhtemelen bizim bugün konuştuğumuz dil hakkında aynı şeyleri hissedeceklerdir.Oxford English Dictionary’ nin(Oxford İngilizce Sözlük) son basımlarını takip etmediysen zamanın gerisinde kalmış demektir! Bir girlcott(yalnızca bayan katılımcıları olan boykot) ‘a katılmaya uygun olup olmadığını bilebilir misiniz? Veya bir helmer(yönetmen) olarak çalışmak isteyip istemediğini?Veyahut bir jandal(sandalet,parmak arası terlik) giymek için uygun zaman nedir?
Çok açık ki dil değişiyor. Bu konu üzerine bir makalede, Venditti ve Pagel (2008)bu görüşü daha da ileri taşıyor. Onlar dilin basitçe zamanla değişmeyeceğini ama onun yerine biyolojik evrim ile paralel giden bir gelişim içerisinde ilerlediğini açıklıyorlar. Venditti ve Pagel yeni türlerin evrim oranlarını analiz etmek için dizayn edilen metotlar getiriyorlar ve bunları yeni dil formlarındaki oranlar hakkında daha fazlasını öğrenmek için kullanıyorlar. Burada, biz dil evrimi düşüncesi üzerine eğileceğiz ve tam olarak dil evriminin biyolojik evrime nekadar benzeyip benzemediğini göreceğiz.
Bireysel organizma seviyesindeki biyolojik evrimin esası değişkenler, kalıtım , türevsel kalım, yeniden üretim ve zamandır. Bir popülasyon içindeki bireyler sahip oldukları kişisel özelliklere göre çeşitlenirler. Bu özelliklerin çoğu genetik olarak kodlanır ve bu şekilde kalıtsal hale gelirler. Belirli özellikteki bireyler aralarında ne kadar çok döl bırakırlarsa bu özellikler bir diğer kuşağa o kadar aktarılır. Pek çok kuşak boyunca , bu gidişat ana evrimsel değişime öncülük edebilir. Böylelikle ,örneğin, eğer bir popülasyon içindeki bir balık beden ölçüsüne göre çeşitlenirse, eğer beden boyutu kalıtımsal genlerden etkilenirse ve eğer daha büyük olan balıklar daha az çoğalırsa (belki, onlar daha fazla ağa takılmaya müsait oldukları için), balık popülasyonu zaman içinde daha küçük boyutlara evrimleşecektir.(Şema 1).Aynı temel ilerleme balıkların beden ölçülerindeki evrimden söz edildiğinde de, bakteriyel antibiyotik direncinin evrimde de veya insan laktoz toleransının evrimde de söz konusudur.
Bu unsurlar – hatırlatıcı kısaltması ile VIST (değişkenler, kalıtım, seçilim ve zaman; Evrimi anlamak, Temele Odaklanma.2006) kaçınılmaz olarak doğal seçilim aracılığıyla evrime öncülük etmektedirler. Aynı durum dillere de uygulanır; ama hafif modifiye edilmiş bir formda.
Değişkenler: Biyolojik evrimde, değişkenler genellikle fizyolojik, anatomik veya mutasyon sonucu ortaya çıkarlar.
Örneğin, mutasyon, bireysel bir balığın popülasyon içerisindeki bir balıktan daha küçük bir boyuta sahip olmasına neden olabilir. Dil evriminde ise, değişkenler yeni kelimeler, telafuzlar ve gramatik yapılar halini alır ve insan türetimi sonucu ortaya çıkabilir. Örneğin, herhangi bir yaşamın olmadığı bir adaya giden insanlar aşina olmadıkları bitki türleri için bir kelimeye ihtiyaç duyduklarını anlıyorlar ve hemencecik bir tane türetiyorlar.
Kalıtım: Biyolojik özellikler DNA’ da kodlanır. Bunlar genellikle ebebeynden döle aktarılır – bununla beraber, bazı organizmalar (örn. bakteriler) DNA parçacıklarını ve kodladıkları özellikleri direkt olarak birinden diğerine aktarabilirler. Öte yandan, dil değişkenleri, öğrenme yoluyla aktarılır. Çocuklar dil özelliklerini ebebeynlerinden ve çevrelerinden ki diğer insanlardan öğrenir. Kırmızı kürklü sincapların kırmızı kürklü döllerinin olması gibi, güney ağzıyla konuşan ebebeyler güney ağzıyla konuşan çocuklara sahip olurlar. Dil kalıtımı, yine de, biyolojik kalıtımdan çok daha belirsiz ve esnektir. Bir diğerine DNA uzantıları bırakan bakteriler gibi insan öğrenimi insanlara birbirleriyle direkt olarak yeni kelimeleri, telaffuzları ve gramatik yapıları paylaşma imkanı verir – iki insan yakından ilişkili olmasa ve aynı dilleri konuşmuyor olsa bile.
Seçilim: Öyle görünüyor ki seçilim organizmalar üzerinde rol aldığı sürece, belirli özellikleri olan bireyler diğerine oranla daha başarılı bir şekilde türeyebilecekler. Bu avantajlı özellikler, doğaya daha iyi uyum sağlamak için bir hayvanda görülen renk düzenlemesinden, uzaklara erişebilen bir çiftleşme çağrısı üretmeye kadar her şey olabilir. Bununla birlikte bazı dezavantajlı özellikleri olan bireyler (bir anahtar amino asidi kullanamama gibi) o kadar da çok döl bırakmazlar. Dil evriminde, seçilim birazcık farklı bir form alır. Bazı kelime ve yapılar görece daha hatırdakalır ve kullanışlı olabilir ve bundan dolayı, ‘ türetilmeye’ daha uygun olabilirler – bir diğerine aktarılma gibi. Örneğin, bugün ‘blog’ (internet üzerinden paylaşılan günlük benzeri kişisel yazılar) ve ‘bandwidth’ (radyo bant genişliği) kelimeleri, ‘calash’ (atlı faytonun katlanabilen üst araba örtüsü) kelimesinden daha fazla kullanılabilir durumdadırlar.
Zaman: Zaman içerisinde, hem biyolojik hem de dil bilimsel evrim büyük değişiklikler üretebilirler – bu, dinazorların soyunun tükenmesinden sonra karasal omurgalıların yeni monofil canlı grupları radyasyonu veya insanların Pasifik Adaları’nı keşfedip yerleştiklerinde yeni bir lehçenin gelişmesi de olabilir. Çünkü diller değişkenleri kalıtımı ve seçilimi uzun zaman periyotlarında deneyimlerler, bunlar biyolojik seçilim ile paralel giden bir süreçte gelişebilirler. Öte yandan, yukarıda tarif edilen farklılıklar gelişimi birkaç şekilde değiştirebilirler:
· Biyolojik evrimde, yeni değişken rastlantısal mutasyon gelişimi aracılığıyla sunulur – yani, mutasyonlar organizma için neyin gerekli olacağını göz önünde almadan ortaya çıkar. Bu nedenle, örneğin, iklim değişikliklerinden etkilenen belli bir bölgede yaşayan bir bitki popülasyonu kıtlığa dayanıklı mutantlar üretemezler. Dilin evriminde, öte yandan, bir insan belirli durumlarda özellikle kullanışlı olabilecek yeni bir kelime üretebilir, bunu dile aktarır ve bu kelime diğer insanlara geçmeye başlar. Bu bütün bir dil evriminin parçalanmış olduğunu akla getirmez. Yeni kelime ve dil yapıları pek çok yıl boyunca ortaya çıkar. Bununla beraber, bu tarz bir kısıtlılık dilin evriminin yönünü biyolojik evrimde mümkün olmayan bir duruma doğru yönlendir.
· Yatay transfer – genlerin ( bu durumda, dil elementlerin) döllerden başka bireylere geçme süreci –dil evriminde, biyolojik evrimde görüldüğünden, daha çok görülebiliyor. Aşina olduğumuz pek çok organizma, miras( genler) birimleri esasen ebebeynden döle aktarılır. Ama dillerde, miras birimleri ( örn. kelimeler) neredeyse herkes ile kolaylıkla paylaşılır. Örneğin, İngilizce günümüzde diğer dillerden alınmış pek çok kelime içerir – shampoo ( şampuan) 1700ler veya daha öncelerinde Hindi dilinden İngilizceye geçmiş olan ‘shampoo’ kelimesi ( The Oxford English Dictionary, 1989). Verilen kolaylık ile kelimeler diller arasında paylaşılabilir, bu seviyede yatay transfer sürpriz bir şekilde nadir bulunur; diller bir yabancı saldırı olasılığına rağmen bütünlüklerini korurlar. Yine de, yeni değişkenlerin dillere düzenli aktarılması ile yatay transfer süreci, dil evrimine daha çabuk meydana gelmesi için değişme imkanı verir.
· Biyolojik evrimde, avantajlı özellikler, bireysel organizmalara üretken destek sağlar. Böylece küçük beden ölçüsüne sahip balık daha yoğun ağlanmış bölgelerde daha çok döl bırakır ve küçük beden ölçü özellikleri bu nedenle yayılır. Halbuki, dil evriminde, kelimeler, gerek yok ama, çoğalmak için kullanıcılarına herhangi bir kurtarıcı veya üretken avantaj bırakabilirler. Blog ve bandwidh gibi kelimeler vahşi bir yangın gibi yayılabilir ama muhtemelen onları kullanan bizlerin üretken kapasitelerimiz için çok bir şey yapamazlar. Dil varyasyonu ile üretken avantaj desteği arasındaki bu bağlantısızlık dil evrimini ve biyolojik evrimi ayrıştırır.
Bu farklılıklara rağmen, biyolojik evrim ve dil evrimi pek çok benzer kavram ve araçların bu iki durum için de uygulanabileceği kadar benzer. Görüyoruz ki diller doğal seçilim aracılığıyla evrimleşebiliyor; ayrıca bunlar biyolojik sistemlerin yaptığı gibi sürüklenme aracığıyla da evrimleşebiliyorlar. Genetik göç ile oluşan evrim daha çok doğal seçilim ile oluşan evrim gibi çalışır ama bir tek farkla ; birikimli seçilim ve yeniden üretim ( yukarıda tarif edilen seçilim aşaması) avantajlı veya dejavantajlı özellikler yoluyla değil ama raslantısal değişim ile ortaya çıkar. Bazı bireyler diğerlerine göre ileriki kuşağa daha fazla döl bırakmaya meyillidir – ama parçalanmaya karşı direnç oluşturma, beslenmeyi sağlama veya eşi cezbetme gibi özel becerileri olduğu için değil – çünkü basitçe onlar şanslılar. Sürüklenişin raslantısal değişim aracılığıyla oluşmasına rağmen, bu hala temel evrimsel değişime neden olarak sona erebilir. Bazı özellikler bir popülasyona tamamı ile sürüklenebilir, diğerleri yayılabilir ve sabitlenebilir (popülasyonun bütün üyelerince sahiplenilmiş ).
Aynı gelişme dillerde de yer bulur. Bir adada gemi kazası geçirmiş insanları hayal edin aynı şeyi kastetmek için bazıları ’zero ’ (sıfır) diğerleri de’ naught ‘( hiç, sıfır) kelimelerin,i kullanmaya yönelirler. Adada pek çok kuşak sonra, ‘zero’ kullanımdan düşer ve tamamen dil dışı olur – hatırlanması zor veya geçersiz olduğu için değil ama insanlar ‘naught’ u daha sık kullanmaya meyilli oldukları için. Bu durumda, ‘ zero’ kelimesinin dilbilimsel sürüklenme süreci yüzünden soyu tükenir.
Teknik, genetik kavramlar bile dil evrimine uygulanabilir. Örneğin, biyologlar bazı gen türlerinin çok fazla evrimleşemediğini buldular – bazı özel olaylar ve pek çok milyon yıla rağmen bile. Önişlemci genler, hücreleri işler durumda ve canlı tutmak gibi temel bir görevin içinde yer alırlar. Bu genler, çok önemli ve her zaman işler durumda oldukları için çok yavaş evrimleşirler ve uzaktan akraba oldukları türler arasında bile benzerdirler. Dilbilimin ön işlemci genlere karşı kendi eşdeğeri, eşitliği vardır. ‘ Workhorse’ (eşek gibi çalışan) gibi her zaman çok kullanılan kelimeler – rakamlar ve I, you, he ve she zamirleri gibi – çok yavaş evrimleşirler ( Pagel et al. 2007 ). “Seven” (İngilizce, yedi ) ve” sieben” (almanca, yedi ) kelimelerini bir düşünün. Kelime hazinesinde geriye kalan pek çok kelimenin farklılaşabilmesine rağmen onlar gözle görülür bir şekilde benzerdir – Berlin’de trafik işaretleri üzerinden gezi yapmayı deneyen herhangi bir İngilizce konuşurunun kolayca aşikar olduğu gibi…
“Seven” ve “sieben “ kelimeleri dilbilimcilerin soydaş, evrim bilimcilerin de homoloji (türdeşlik) dedikleri şeye bir örnektir. Bu kelimeler, benzerlikleri aynı soydan sayılabilecek kelimelerdir. Sizin kolunuzdaki kemikler ile bir balinanın yüzgecindeki kemikler türdeştir (Şema 2 ). Bunlar aynı temel tasarımı paylaşırlar çünkü insanlar ve balimalar bu kemik yapısını her birimize aktaran ortak atayı paylaşırlar. Aynı şekilde, “seven” ve “sieben” kelimeleri de benzerdir, çünkü her ikisi de ortak soydaş dilde bir kelimeden oluşmuştur, bu dil Batı Germenik dilidir (M.Ö. 300 civarında evrimleşmeye başlamıştır, Robinson, 1994). Aynı şekilde Batı Germenik de kendinden daha eski bir dilden – Proto-Germenik’ten gelişmiştir. Dilbilimciler “seven” ve “sieben”i Proto-Germenik ataları “sebun” (Ringe, 2006) gibi bir kelimeden oluşturdular ( daha çok, evrim biyologlarının insanlar ve balinaların atalarının neye benzediğini bulmak için farklı kanıtları bir araya getirmesi gibi ).
Biyolojik evrimde, homolog yapılar filogenezleri (organizmalar arasındaki evrimsel ilişkileri resmeden dallanmış ağaç )yeniden inşa etmek için kullanılabilirler. Tahmin edeceğiniz üzere, soydaşlar (dil homologları) diller arasındaki ilişkileri inşa etmek için kullanılır. Bu konu üzerine Venditti ve Pagel tarafından tarif edilen dil evrimi çalışması bu ilkeye dayalıdır (Atkinson et al, 2008). Farklı dil ailelerinden yüzlerce kelimeyi bir araya getirerek araştırmacılar – örneğin, “two” (iki) kelimesi için 95 farklı Bantu dilinden – hangisi hangisi ile soydaş bunu kararlaştırdılar ve bu bilgiyi dil grubu aile ağacını oluşturmak için kullandılar.
Venditti ve Pagel direkt olarak evrimsel biyolojiden ödünç aldıklar içerik ve araçları dilbilim tarihimizi aydınlatmak için kullandılar ve şunu açığa çıkardılar, bir kerede pek çok kelimenin değişmesi ile yeni bir diyalektin ilk gelişimi çalkantılı bir süreç olabilir. Dil değişimlerine odaklanmalarına rağmen, aynı evrimsel içerik ve araçlar, değişkenleri, bazı kalıtım formlarını, birikimli seçilimi, yeniden üretimi ve zamanı ( kendi kendine sürekli tekrar edişi açısından) içeren her hangi bir sisteme uygulanabilir. Bu da çok daha fazla kültürel bilginin – mutfak, halk sanatı türleri, dinsel gelenekler – evrimsel bir ışıkta incelenebileceği anlamına gelir. Güney Afrika’da bir kabile olan Lemba’yı düşünün.
Komşu kabilelerin tersine, Lembaların geleneklerinde perhiz kuralları ve sünnet de vardır , etnik kökenleri binlerce mil uzakta kurulan bir grup olan Musevilerin inançlarındaki gibi… Evrimsel bir perspektiften bakmak bize, Lemba ve Musevi gelenekleri arasındaki benzerlilerin homolog mu (türdeş ) yoksa analog mu (benzeşen) olduğu konusunda yol gösterici olabilir, yani gelenekler küçük değişiklikleri ile bazı tarihsel insan grupları içerisinde aynı pratikten mi geldiler yoksa ayrı ayrı mı ortaya çıktılar? Pek çok kanıtlar dizesi bu geleneklerin homolog olduğunu öngörüyor; Lembaların diğer sözlü olarak aktarılan gelenekleri (Güney Afrika’ya Orta Doğu’dan göçtükleri fikri gibi )Musevi ataları ile tutarlı – ve belki, daha inandırıcısı, genetikçiler pek çok Lemba erkeğinin Y kromozomlarında Musevi çoğunluğa özgü olan genetik sekanslar taşıdıklarını buldular (Spurdle and Jenkins, 1998. Bazı Lembalar Musevi popülasyon arasından etnik kökene sahip gibi gözüküyor ve muhtemelen Orta Doğu’yu terk ettiklerinde yavaş gelişen kültürel geleneklerini de getirdiler. Lemba geleneklerinin Musevi ataları biyolojik,kültürel ve dilbilimsel evrimde bir son noktayı resmettiler. Farklı yollardan miras aldıkları için bu farklı evrim formları tarafından takip edilen patikaların (aynı insan grubu içinde bile) türdeş olmaya gerek kalmadı. Lemba genlerindeki ve geleneklerindeki evrimsel analizler Musevi toplumlarındaki soydaş kökleri tarif ediyor. Öte yandan, Lemba dilleri Hebrew’den daha çok Xhosa (dil tıkırtılarını kullanan ) gibi Bantu dilleri ile akrabalık gösteriyorlar. Dilbilimsel olarak, Lembalar katı bir şekilde Güney Afrikalıdırlar, kültürel ve genetik tarih yolları farklı ölçüler almış olsa bile… Bu evrimsel geçmişlerden herhangi biri ne kadar bilgi verici olursa olsun, herhangi bir insan topluluğuna özgü olan uçsuz bucaksız türlere ancak belli belirsiz bir bakış sağlayabilirler.
Bana Şunun bir Örneğini Ver
Daha fazla homolog örneği istiyor musunuz ? Şunu bir kontrol edin :
Çarpıcı benzerlikler: Biz homologların sürpriz mekanlarda ortaya çıkabileceklerini gördük. 10’a kadar saymak için kullandığımız kelimeler diğer dillerdeki numaralar ile homologlar, parmak kemiklerimizin pek çok diğer türlerin yüzgeçleri, pençeleri ve kanatlarındaki kemikler ile homolog olması gibi. Ama hepsi bu değil. Homolog kavramı DNA’daki genlerinize ve hatta davranış özelliklerinize bile uyarlanabilir.Understanding Evolution (Evrimi Anlamak) sitesinden alınan bu kısa makale homolojinin yapısal, genetik ve davranışsal özelliklerini içeren beş örneğe değinir : http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/homology_01.
Dallanmak
Evrimi Anlamak sitesini bu makaledeki anahtar kavramları keşfetmek için ziyaret et.
· VIST kavramı , değişken ,kalşıtım, seçilim ve zaman, pek çok farklı durumdaki uzun süreli değişikliği anlamak için yardımcı olur :
Aşırı avlanan bir balık popülasyonunun beden ölçüsündeki değişiklikten, dillerin uyuşmazlığına kadar biyoloji özelinde bile, bu kavram pek çok farklı seviyede işler. Bazı kökenler diğerlerini elerken tek bir organizma içindeki hücre kökenleri bu süreçte gelişir ve uygunsuz bir şekilde devralabilir.
Aynı şekilde, türlerin büyük grupları basit bir şekilde değişim gösteren bazı gruplar ile gelişebilir. Çünkü bunlar kendilerini türleşmeye meyilli hale getiren özelliklere sahiptirler. http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/
selectionhierarchy_01 . adresinden daha fazlasını öğreniniz.
Şunu gördük ki biyolojik ve kültürel evrim pek çok aynı süreç içerisinde işler ama birinin diğeriyle paralel gitmesine gerek yoktur. Pek çok durumda tamı tamına bu iki evrim çeşidi bir diğerini yeni bir yöne doğru bile dürtüler. Bir yetişkin olarak insanın sütü hazmetmesinin biyolojik evrimi (lactose tolerance / laktoz toleransı), evcilleştirilmiş sığırlar içerisinde vahşi bizonların biyolojik evrimi ve mandacılığın kültürel evrimi tarihsel olarak birbiri ile örüntülüdür – öğrencilerinizin günlük yaşantıları ile de bir o kadar ilgilidir. http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/news/070401_lactose. adresinden daha fazlasını öğreniniz.
DEVAMI......
Daha Derine İn
Aşağıda belirtilen bazı kavramlar ile ilgili daha fazlasını öğrenmek için Evrimi Anlamak (Understanding Evolution) sitesini ziyaret edin:
· Doğal seçilim nasıl gerçekleşir : http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/evo_25
· Genetik aktarım nasıl gerçekleşir : http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/samplingerror_01
Sınıf İçinde
VIST kavramının yaygın uygulanabilirliği öğrencilerinize hem evrim teorisinin altında yatan mantığı anlamalarına hem de pek çok farklı çeşitteki fenomenin anlaşılması konusunda teorinin gücünün farkına varmalarına yardımcı olabilir. Lise öğrencileri farklı evrimsel durumu analiz edebilir ve bunlar ile VIST’ın içeriğini tanımlayabilirler. Örneğin, öğrencilerinizi aşağıdaki makaleleri okumaya davet edebilirsiniz ve onlar her biri temel evrim fenomeni altında yatan değişkenleri ,kalıtımı, seçilimi ve zamanı tarif edip açıklayabilirler :
· Yaşamın başlangıcından, biyoteknoloji geleceğine : kullanışlı RNA moleküllerinin yapay seçilimi:http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/ellington_01
· Evrim kapsamında: bireysel bir hasta kapsamında kanser hücrelerinin evrimi : http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/news/071001_cancer
· Evrimsel yanıtları yakalama: insan avlanması sonucu balıklardaki daha küçük beden ölçülülerinin evrimi : http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/conover_01
Daha düşük seviyedeki öğrenciler, henüz değişken, kalıtım, seçilim ve zaman kavramlarını tanımlayamamış olanlar, tek tek VIST kavramlarını anlamayı geliştirebilirler. Bu öğretim yaklaşımı hakkında daha fazlasını öğreniniz : http……
· Temele odaklan : http://evolution.berkeley.edu/evosite/Lessons/IFundamentals.php#
Teşekkür : Yazar, ilk taslaklar üzerine değerli yorumları için Mark Pagel ve Judy Scotchmoor’a teşekkürlerini sunuyor.
Kaynakça :
Atkinson SD, Meade A, Venditti C, Greenhill SJ, Pagel M. Languages evolve in punctuational bursts. Science 2008;319:588.
Campbell L. Historical linguistics. 2nd ed. Edinburgh: Edinburgh University Press; 2004.
Pagel M, Mace R. The cultural wealth of nations. Nature 2004; 428:275–8.
Pagel M, Atkinson QD, Meade A. Frequency of word-use predictsrates of lexical evolution throughout Indo-European history.
Nature 2007;449:717–20.
Ringe DA. From Proto-Indo-European to Proto-Germanic. Oxford:Oxford University Press; 2006.
Robinson OW. Old English and its closest relatives. London:
Routledge; 1994.
Spurdle AB, Jenkins T. The origins of the Lemba “Black Jews” of southern Africa: evidence from p12F2 and other Y-chromosome markers. Am J Hum Genet. 1996;59:1126–33.
The Oxford English Dictionary. 2nd ed. 1989. OED Online. Oxford University Press. Available at: http://dictionary.oed.com/cgi/ entry/50221828 (accessed April 11, 2008).
Understanding Evolution. Focus on the fundamentals 2006. Available at: http://evolution.berkeley.edu/evosite/Lessons/IFundamentals. php (accessed April 11, 2008).
Venditti C, Pagel M. Speciation and bursts of evolution. Evolution: education and outreach 2008; doi:10.1007/s12052-008-0049-4
Şema 1 ( Fig.1) : Balık popülasyonunda gerçekleşen doğal seçilime bir örnek. Büyük balıkların daha sıkı ağlara takılmaları balık popülasyonunun daha küçük boyutlarda evrimleşmesine neden olmuştur. Şema Understanding Evolution sitesinin izni ile alınmıştır.
Şema 2 (Fig.2) : Homoloji kavramını resmeden filogenezler. a. Bir balina yüzgecindeki kemikler ile insan elindeki kemikler türdeştir. Her iki kemik dizisi de ortak atadan gelen aynı yapı soyundan gelmiştir. Şema Understanding Evolution sitesinin izni ile alınmıştır. b. İngilizce’deki “seven” kelimesi ile Almanca’daki “sieben” kelimesi türdeştir. Her ikisi de ortak dil atalarından gelen aynı kelimenin soyundan gelmiştir. Dil filogenezi Campell’den (2004) alınmıştır.
word 2007 dosyası için;
http://rapidshare.com/files/305140464/Dae_Lae_N_EVRae_Mae_NE_BAKI__.docx.html
tensiz.denek
17-12-2009, 19:11
Kızılordu kusura bakma atlamışım bu mesajı. Yaklaşık bir ay gecikmeyle sonunda bu dosyayı evrim sitesine ekleyeceğim. Bu arda eklenmesini dilediğin resimler varsa onları da asabilirsin. Tekrar teşekkürler...