Amazonlar

[Erdem Alaca]

Amazonlar klasik ve Yunan mitolojisinde tamamen kadın savaşçılardan oluşan tarihi bir ulus. Herodotos, Diodorus, Apollonius, Justinus, Pliny, Virgil, Aeschylus, Stephanos, Hesiod, Lysias, Pausanias gibi önemli tarihçiler, Temiskira’yı (Terme-Samsun) Amazonların anayurdu olarak işaret eder.

Amazonların öne çıkan kraliçeleri arasında Truva Savaşında yer alan Penthesilea ve kardeşi Hippolyta sayılabilir. Amazon savaşçılar genellikle Yunan savaşçılarla savaşırken resmedilmiştir. Helenistik ve Roma çağı tarihte Ön Asya'ya birçok Amazon saldırısından bahsedilir. Antik Çağda Amazonlar birçok tarihi kavimle ilişkilendirilmiştir. Günümüzde amazon ismi genel olarak kadın savaşçı ile eş anlamlı olarak kullanılmaktadır.

Amazon kelimesinin memesiz anlamına geldiği en fazla kabul edilen görüştür. Yaygın inanışa göre Amazonların rahat yay ve mızrak kullanabilmek için sağ memelerini kestikleri veya yaktıkları söylenir. Dönemsel sanat eserlerinde buna dair bir delil bulunmamaktadır. Amazonlar iki memeleri de mevcut olarak resmedilmiştir, sağ meme ise çoğunlukla kapalıdır.

Amazonların Pontus bölgesinde yaşadıkları söylenir, bölge günümüzde Türkiye sınırları içinde Karadeniz kıyısındadır. Burada kraliçeleri Hippolyta önderliğinde bağımsız bir krallık kurarlar. Amazonların birçok kenti kurdukları iddia edilir, bunlar arasında Ephesus, Sinope, Paphos ve Smyrna sayılabilir.

Bazı efsanelere göre Amazonların erkeklerle cinsel ilişkiye girmesi kesinlikle yasaktı ve Amazon bölgesinde erkekler yaşayamazdı. Ancak soylarının devamı için Amazonlar komşu kabile Gargareanlar'ı yılda bir kez ziyaret ederler, doğan çocuklardan erkek olanlar ya babalarına gönderilir ya da öldürülürdü. Kız çocuklar annelerince büyütülür ve tarım, avcılık, savaşçılık konularında yetiştirilirlerdi.

wikipedia (http://tr.wikipedia.org/wiki/Amazonlar)'dan kısaltılarak alıntılanmıştır
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Amazonomachia_Pio-Clementino_Inv896.jpg/900px-Amazonomachia_Pio-Clementino_Inv896.jpg
Amazon savaşçıları antik Yunan'da bir savaş sırasında

alternatif bilgi.1 (http://www.samsunamisos.com/genel/efsane-kadin-savasci-amazonlar.html)
alternatif bilgi.2 (http://www.turkcebilgi.com/ansiklopedi/amazonlar)

Amazonlar'ın Samsun'da değil, Kazakistan'da yaşadığını söyleyen ABD'li arkeolog Jeannine Davis Kimball'in; "Savaşçı Kadınlar Amazonlar (http://www.idefix.com/kitap/savasci-kadinlar-amazonlar-jeannine-davis-kimball/tanim.asp?sid=KFRUM0VR2K1KTX7NVHHJ)" adlı kitabının tanıtım bülteninden:
Amazonlar hakkında bildiklerinizi unutun... Amazon kadınlarına ait mezarlarda araştırma yapan Kimball onların izini buldu. Amazonlar gerçekten yaşadılar, mezarları bugünkü Kazakistan'dadır. Mezarlarında atları, okları, kılıçları ile birlikte gömülmüşlerdir.

Ve... Kimball, Kazakistan'da küçük sarışın bir kız görür, at üstündedir. Amerikalı arkeolog şaşırır, bu Türklerin arasında şarışın kızın işi ne diye. Kızın adı Meryemgül'dür. Kimball, Meryemgül'ün DNA örneklerini alır ve onu Amazon kadınlarına ait iskeletlerle karşılaştırır. Sonuç, tarih değişterecek kadar hayret vericidir, Meryemgül ile Amazonların DNA'ları bire bir aynıdır!

Sözkonusu kitap ve yazarıyla ilgili bir başka yazı. (http://www.aksam.com.tr/guncel/amazonlar-samsunda-degil-kazakistanda-yasadi/haber-159665)

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Amazon.JPG/300px-Amazon.JPG
Samsun'daki Amazon heykeli

Samsun - Batı Park’ta oluşturulan Amazon Adası üzerindeki 2.5 dönüm alana kurulan Amazon Köyü (http://gundem.milliyet.com.tr/dikkat-amazon-cikabilir-/gundem/gundemdetay/21.08.2012/1583951/default.htm)

[Felâsife]

Dört Amazon Kraliçesi aynı mozaik üzerinde ayrı - ayrı sahnelerde avlanırken

Mozaikler muhteşem bir teknikle yapılmış.
Yaklaşık olarak 3000 sene önce yaşayan Amazonlar için efsane deniliyormuş. Bu mozaik, efsaneyi gerçeğe dönüştürmüş.
M.S. 3.yüzyılda yapıldığı tahmin edilen mozaikler, tekniği, sanatı, 4 milimetrekarelik ebadı ve inceliğiyle paha biçilemez bir değere sahiplermiş.
Fırat Nehri’nin orijinal taşlarından yapılmış.
Dünyadaki bütün renkler kullanılmış.
Aynı rengin koyu tonlarıyla verilmek istenilen gölgelerde yakalanan başarı en yüksek düzeyde gerçekleşmiş.
Büyük bir renk zenginliğine ulaşılmış.
Sanat, mozaiklere en üste seviyede yansıtılmış.
Ve işin en güzel tarafı, mozaikler olabildiğince iyi durumda olmalarıymış.

http://www.sanliurfa.gov.tr/ortak_icerik/sanliurfa/Halepli Bahce Mozaikleri (11).jpghttp://www.sanliurfa.gov.tr/ortak_icerik/sanliurfa/Halepli Bahce Mozaikleri (12).jpg

HALEPLİBAHÇE AMAZON KADINLARI MOZAİKLERİ
Büyük İskender'in istilasından sonra onun komutanlarından Seleukos Nichator I tarafından Urfa"da eski bir yerleşim üzerine Grek kültür ve sanatına uygun olarak M.Ö. 312-132 yılları arasında Seleukos Hanedanlığı kurulur. Yeni kurulan şehre İskender'in doğduğu kentin adı verilir. Yani Edessa Kenti. Edessa kentinde kültür ve sanat doruk noktasına ulaşmıştır. Edessa Krallığı, Urfa tarihi ve mozaik tarihi açısından büyük önem taşır. Şanlıurfa merkezdeki Halil'ür-Rahman Gölü'nün yanı başında, gecekondular altında kalan Antik Edessa Kentinin Grek kültür kalıntılarından en önemlisi çok renkli ve usta bir üslûpla yapılan Halepli Bahçede mozaiklerdir. Edessa Kenti, arkeolojik araştırmaları beklemektedir. Grek imparatorluk mozaik geleneği, M.Ö. 132-M.S. 244 yılları arasında hüküm süren Osrhoene Krallığı döneminde yerel bir üslupla devam etmiştir.

http://www.sanliurfa.gov.tr/ortak_icerik/sanliurfa/Halepli Bahce Mozaikleri (13).jpghttp://www.sanliurfa.gov.tr/ortak_icerik/sanliurfa/Halepli Bahce Mozaikleri (14).jpg

Bu antik kentin sınırları içerisindeki Halepli Bahçede, 2007 yılında yapılan kazılarda, günümüzden 3000 yıl önce Egeden, Karadeniz'e ve Anadolu'nun içlerine uzanan kültür havzasında, erkek egemenliğine karşı savaşan kadınların av sahnesi mozaiği bulundu. Savaşçı Amazon kadınları bu havza içerindeki devletlerin ve milletlerin mitoloji, tarih ve edebiyatında efsanevi olarak anlatılır. Halepli Bahçe Mozaiklerinde "Savaşçı Amazon Kraliçelerinin Mozaiğe Resmedilmiş Dünyadaki İlk Örnekleri" ne rastlanılmıştır. Uzmanlar, Halepli Bahçe Mozaiklerini mozaik tekniği, sanatı ve 4 mm 2 ebadında Fırat Nehri'nin orijinal taşlarından yapılması ve benzeri özelliklerinden dolayı, dünyanın en kıymetli mozaiği olarak tanımlamaktadırlar.

http://www.sanliurfa.gov.tr/ortak_icerik/sanliurfa/Halepli Bahce Mozaikleri (15).jpghttp://www.sanliurfa.gov.tr/ortak_icerik/sanliurfa/Halepli Bahce Mozaikleri (17).jpg

Halepli Bahçe'de Şanlıurfa Valiliği imkânlarıyla Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi Başkanlığında ve arkeologlarımızın nezaretinde, ilk etapta 100 m2'lik mozaik gün ışığına çıkarılmıştır. Alanın tamamında tarama yapılıp varsa diğer mozaikler de ortaya çıkarılacak ve belki de buluntu yerinde koruma altına alıp sergilenecektir. Av sahnesi mozaiğinin kenar bordürlerinde, geometrik motifler, bitki desenleri, güvercin, kanatsız Eros, sincap, ördek, kaplan, keklik, ceylan ve tazı figürlerine yer verilmiştir. Mozaiği çevreleyen bordürün köşelerinde ise “Edessa Güzeli” diye kamuoyuna yansıyan, genç kız maskına yer verilmiştir. Ayrıca mozaiğin genelinde doğadaki tüm renklerin kullanılması, aynı rengin farklı tonları kullanılarak verilen gölgelendirmeler, kısacası renklerin zenginliği, taşların küçüklüğü, üst seviyedeki sanatın mozaiklere resmedilmesi görenleri büyülemektedir.

http://www.sanliurfa.gov.tr/ortak_icerik/sanliurfa/Halepli Bahce Mozaikleri (27).jpghttp://www.sanliurfa.gov.tr/ortak_icerik/sanliurfa/Halepli Bahce Mozaikleri (32).jpghttp://www.sanliurfa.gov.tr/ortak_icerik/sanliurfa/Halepli Bahce Mozaikleri (38).jpghttp://www.sanliurfa.gov.tr/ortak_icerik/sanliurfa/Halepli Bahce Mozaikleri (39).jpg

Ana sahnede dört amazon kraliçesi Hippolyte (Hipplüte), Antiope, Melanipe (Melanipe) ve Penthesileia (Pentesileya) savaşçı amazon kadınlarına özgü giysileriyle, tek göğüslü olarak at üstündeki av sahneleri tasvir edilip Grekçe isimlerine yer verilmiştir. Bu sahneler bugüne kadar rölyeflere resmedilmişti, kraliçelerin Grekçe isimleri ile yer aldığı av sahnesinin mozaiğe resmedilmesi dünyada ilk defa Urfa'da Halepli Bahçe'de ortaya çıkmıştır.

Ana sahnenin sol üst bölümünde Amazon Kraliçesi Hippolyte (Hipplüte), at sırtında elindeki kılıcı bir panterin boynuna saplamakta, köpeklerinden biri pantere, diğer köpeği ise kanatları açık vahşi devekuşuna saldırmaktadır. Daha önce kılıcıyla yaraladığı aslan ise Hippolyte (Hipplüte)"den uzaklaşmaktadır. Bu av sahnesinde leoparın ve aslanın korkusu, acı çekme hali, akan kanları ve gölgeleri başarıyla resmedilmiştir. Hippolyte (Hipplüte), Ares'in kızıdır ve antik dönemin en önemli kahramanlarındandır. Zeus'un üvey oğlu olan ve Herkül olarak bilinen Herakles, Hippolyte (Hipplüte)'nin altın kemerini almak için amazonlar ülkesine gitmiş ve onunla savaşa girişmiş, yapılan şiddetli çatışmada Herakles Hippolyte (Hipplüte)'yi öldürerek altın kemerini almayı başarmıştır.

Ana sahnenin sol alt bölümünde Melanipe (Melanipe) at sırtında elindeki mızrağı aslana saplamakta, köpeği ise aslana saldırmaktadır. Bu av sahnesinin sağında kırmızı meyveli bir ağaç ve hemen yanında kaya parçası üzerine tünemiş bir keklik başını geriye çevirmiş, olan bitenleri izlemektedir. Melanipe (Melanipe), Helenin oğlu Aiolos'un kızı olup antik dönemin bir diğer kahramanıdır ve Hippolyte (Hipplüte)'nin kız kardeşidir. Herkül olarak bilinen Herakles tarafından esir alındığı söylenilir.

Ana sahnenin sağ üst bölümünde adının yazıldığı bölümün korunamadığı için Antiope olduğu tahmin edilen Amazon Kraliçesi, elinde labrys diye bilinen iki ağızlı balta ile av sahnesine katılmakta, Ayı olduğu düşünülen hayvanla burun buruna gelmektedir. Halikarnas Balıkçısına göre iki ağızlı balta Anadolu'nun simgesidir. Antiope ırmaklar tanrısı Asaopos'un kızı olup antik dönemin bir diğer kahramanıdır. Amazon ülkesine gelen Tehescus (Teseus) tarafından kaçırılıp, Yunanistan'ın orta batı bölümündeki Atikka'ya götürülür. Savaşçı Amazon Kadınları Antiope'yi kurtarmak için Atikka'ya akın eder, şiddetli çatışmalar neticesinde ne yazık ki Antiope öldürülür.

Ana sahnenin sağ alt köşesinde adının yazıldığı bölümün korunamadığı için Penthesileia (Pentesileya) olduğu tahmin edilen Amazon Kraliçesi şaha kalkmış süslü bir at üzerinde, yayını germiş, okunu fırlatmak üzeredir. Önünde ise bir leopar ve ne olduğu henüz belirlenemeyen iki vahşi hayvan, ağızlarını açmış şekilde birbirileriyle boğuşmaktadırlar. Penthesileia (Pentesileya), Ares'in kızı olup antik dönemin en önemli kahramanlarından biridir. Troia (Troya) savaşında Troialıların yardım çağrısına Savaşçı Amazon Kadınları'ndan oluşan ordunun başında savaşa iştirak etmiştir. Penthesileia (Pentesileya), Antik dönemde yarı tanrı olarak anılan ve Aşil olarak bilinen Akhileus (Akhileus) tarafından öldürülmüştür.

Apollon ve Artemis Tapınağı, İzmir, Efes, Sinop, Samsun İli'ne bağlı Terme Çayı yanında kurulan Themiscyria gibi yerleşimler Amazon Kraliçeleri tarafından kurulmuştur. Yunan mitolojisinin en önemli unsuru olan Savaşçı Amazon Kraliçeleri Şanlıurfa'nın var olan kültürel mirasına bir katkıda bizden deyip, Şanlıurfa Halepli Bahçe'den tüm dünyayı selamlamaktadır.

Kaynak: http://www.sanliurfa.gov.tr/default_B0.aspx?content=239