Nolan
05-02-2026, 22:41
Bilim insanları, Kanzi adlı 43 yaşındaki bonobonun karşısına, hayali bir çay partisi yapmak için oturdu.
İşte yaşananlar.
Hayal kurma yeteneğinin uzun süre yalnızca insanlara özgü olduğu düşünülüyordu, ancak bilim insanları büyük maymunların da zihinsel yaşamlarını "burada ve şimdi"nin ötesine taşıyabildiklerini keşfetti.
ABD'deki Johns Hopkins Üniversitesi'nden araştırmacılar, çay partisini andıran bir dizi deneyde, büyük maymunların hayal güçlerini kullanabildiklerini ve "mış gibi oyunları" oynayabildiklerini ilk kez gösterdi. Bonobolardan biri, tıpkı bir yürümeye başlayan çocuktan bekleneceği gibi, hayali meyve suyu dolu fincanlarla ve sahte üzümlerle dolu kaselerle oynadı.
Science dergisinde yayımlanan çalışma, bulgularının hayvanların yeteneklerine ilişkin köklü kabulleri sarstığını belirtiyor ve hayali nesneleri anlayabilme kapasitesinin, kültürle iç içe büyümüş bir maymunun bilişsel potansiyeli dahilinde olduğunu öne sürüyor. Bu yeteneğin kökeninin yaklaşık dokuz milyon yıl öncesine uzandığı düşünülüyor.
Büyük maymunların zihnine dair oyunun kurallarını değiştiren keşif
"Zihin dünyalarının gerçekten de burada ve şimdiyle sınırlı olmadığını göstermesi açısından bu bulgu oyunun kurallarını değiştiriyor" diyor ortak yazar Christopher Krupenye. "Hayal gücü, uzun zamandır insan olmanın ne anlama geldiğinin kritik bir unsuru olarak görülüyordu; bunun türümüze özgü olmayabileceği fikri ise gerçekten dönüştürücü.
"Jane Goodall, şempanzelerin alet yaptığını keşfetti ve bu, insan olmanın tanımının değişmesine yol açtı; bu çalışma da benzer biçimde, bizi neyin özel kıldığı ve diğer canlıların zihinlerinde nasıl bir dünya olduğu üzerine yeniden düşünmeye davet ediyor."
Bilim insanları maymunların hayal kurabildiğini nasıl anladı?
Şimdiye dek, görünüşte "mış gibi yapan" davranışlara dair anekdotlar bulunmasına karşın, insan dışı hayvanlarda taklit/kurgusal davranış üzerine kontrollü bir çalışma yapılmamıştı.
Örneğin, vahşi doğadaki genç şempanzelerin, annelerin yavrularını tutuşuna benzer bir şekilde sopaları taşıyıp onlarla oynadıkları gözlemlenmişti.
Krupenye ve İskoçya'daki St Andrews Üniversitesi'nde öğretim üyesi olan ortak yazar Amalia Bastos, bu "mış gibi yapma" kapasitesini kontrollü bir ortamda test edip edemeyeceklerini merak etti.
Maymunlar için çay partisi
Araştırmacılar, daha önce taklit oyunlarına katıldığı bildirilen ve sözlü komutlara işaret ederek yanıt verebilen 43 yaşındaki Kanzi adlı bir bonoboyu test etmek için, çocukların çay partilerine çok benzeyen deneyler tasarladı.
Her denemede, bir deneyci ile Kanzi, üzerinde ya boş sürahiler ve fincanlar ya da kaseler ve kavanozlar bulunan bir masanın iki yanına oturtuldu. İlk görevde, masada boş şeffaf bir sürahinin yanında iki adet boş, şeffaf bardak bulunuyordu.
Deneyci, sürahiyi eğip her bardağa biraz hayali meyve suyu "döktü", ardından bardaklardan birindekini boşaltıyormuş gibi yaptı. Sonra Kanzi'ye: "Meyve suyu nerede?" diye sordu.
Maymun, içindeki hayali meyve suyunun dökülmediği bardağı, deneyci hayali meyve suyu "dolu" bardağın yerini değiştirdiğinde bile, çoğu zaman doğru işaret etti.
Kanzi'nin, göremese bile bardakta gerçek meyve suyu olduğunu düşünmesi ihtimaline karşı ekip ikinci bir deney yaptı. Bu kez, hayali meyve suyu olan bardağın yanında gerçek meyve suyu dolu bir bardak vardı. Kanzi'ye hangisini istediği sorulduğunda, neredeyse her seferinde gerçek meyve suyunu işaret etti.
Üçüncü deneyde aynı kavram bu kez üzümlerle tekrarlandı. Deneyci, boş bir kaptan hayali bir üzüm alıp bir kısmını yemiş gibi yaptı, ardından onu iki kavanozdan birinin içine koydu. Kaplardan birini boşaltmış gibi davranıp Kanzi'ye üzümlerin nerede olduğunu sordu. Kanzi yine hayali nesnenin yerini gösterdi.
"Verilerin, maymunların zihinlerinde orada olmayan şeyleri tasavvur edebildiklerini düşündürmesi son derece çarpıcı ve çok heyecan verici" diyor Bastos. "Kanzi, bu hayali nesneye ilişkin bir fikri zihninde oluşturabiliyor ve aynı anda bunun gerçek olmadığını da biliyor."
Kanzi her seferinde tam isabetli olmasa da tutarlı biçimde doğru yanıt verdi.
"Hayal gücü, insanlarda zihin dünyamızı zenginleştiren unsurlardan biri. Ve eğer hayal gücünün bazı kökleri büyük maymunlarla ortaksa, bu, insanların diğer hayvanların yalnızca ana sıkışmış, robotik bir hayat yaşadıkları yönündeki varsayımlarını sorgulamalarını sağlamalı" diye ekliyor Krupenye. "Zihni zengin ve güzel olan bu canlılara özen göstermeye ve varlıklarını sürdürdüklerinden emin olmaya bu bulgular bizi zorlamalı."
https://tr.euronews.com/green/2026/02/05/insansi-maymunlara-cay-partisi-hayal-kurup-oyun-oynuyorlar
Homo Sapiens'e, etkili bir şekilde bir şeyin var olmadığını anlatabilirseniz, Homo Sapiens bu var olmayan şeyi 'varmış' gibi kabul edecektir. Tanrı.!
Bir Bonobo'dan zerre farkımız yok.
İşte yaşananlar.
Hayal kurma yeteneğinin uzun süre yalnızca insanlara özgü olduğu düşünülüyordu, ancak bilim insanları büyük maymunların da zihinsel yaşamlarını "burada ve şimdi"nin ötesine taşıyabildiklerini keşfetti.
ABD'deki Johns Hopkins Üniversitesi'nden araştırmacılar, çay partisini andıran bir dizi deneyde, büyük maymunların hayal güçlerini kullanabildiklerini ve "mış gibi oyunları" oynayabildiklerini ilk kez gösterdi. Bonobolardan biri, tıpkı bir yürümeye başlayan çocuktan bekleneceği gibi, hayali meyve suyu dolu fincanlarla ve sahte üzümlerle dolu kaselerle oynadı.
Science dergisinde yayımlanan çalışma, bulgularının hayvanların yeteneklerine ilişkin köklü kabulleri sarstığını belirtiyor ve hayali nesneleri anlayabilme kapasitesinin, kültürle iç içe büyümüş bir maymunun bilişsel potansiyeli dahilinde olduğunu öne sürüyor. Bu yeteneğin kökeninin yaklaşık dokuz milyon yıl öncesine uzandığı düşünülüyor.
Büyük maymunların zihnine dair oyunun kurallarını değiştiren keşif
"Zihin dünyalarının gerçekten de burada ve şimdiyle sınırlı olmadığını göstermesi açısından bu bulgu oyunun kurallarını değiştiriyor" diyor ortak yazar Christopher Krupenye. "Hayal gücü, uzun zamandır insan olmanın ne anlama geldiğinin kritik bir unsuru olarak görülüyordu; bunun türümüze özgü olmayabileceği fikri ise gerçekten dönüştürücü.
"Jane Goodall, şempanzelerin alet yaptığını keşfetti ve bu, insan olmanın tanımının değişmesine yol açtı; bu çalışma da benzer biçimde, bizi neyin özel kıldığı ve diğer canlıların zihinlerinde nasıl bir dünya olduğu üzerine yeniden düşünmeye davet ediyor."
Bilim insanları maymunların hayal kurabildiğini nasıl anladı?
Şimdiye dek, görünüşte "mış gibi yapan" davranışlara dair anekdotlar bulunmasına karşın, insan dışı hayvanlarda taklit/kurgusal davranış üzerine kontrollü bir çalışma yapılmamıştı.
Örneğin, vahşi doğadaki genç şempanzelerin, annelerin yavrularını tutuşuna benzer bir şekilde sopaları taşıyıp onlarla oynadıkları gözlemlenmişti.
Krupenye ve İskoçya'daki St Andrews Üniversitesi'nde öğretim üyesi olan ortak yazar Amalia Bastos, bu "mış gibi yapma" kapasitesini kontrollü bir ortamda test edip edemeyeceklerini merak etti.
Maymunlar için çay partisi
Araştırmacılar, daha önce taklit oyunlarına katıldığı bildirilen ve sözlü komutlara işaret ederek yanıt verebilen 43 yaşındaki Kanzi adlı bir bonoboyu test etmek için, çocukların çay partilerine çok benzeyen deneyler tasarladı.
Her denemede, bir deneyci ile Kanzi, üzerinde ya boş sürahiler ve fincanlar ya da kaseler ve kavanozlar bulunan bir masanın iki yanına oturtuldu. İlk görevde, masada boş şeffaf bir sürahinin yanında iki adet boş, şeffaf bardak bulunuyordu.
Deneyci, sürahiyi eğip her bardağa biraz hayali meyve suyu "döktü", ardından bardaklardan birindekini boşaltıyormuş gibi yaptı. Sonra Kanzi'ye: "Meyve suyu nerede?" diye sordu.
Maymun, içindeki hayali meyve suyunun dökülmediği bardağı, deneyci hayali meyve suyu "dolu" bardağın yerini değiştirdiğinde bile, çoğu zaman doğru işaret etti.
Kanzi'nin, göremese bile bardakta gerçek meyve suyu olduğunu düşünmesi ihtimaline karşı ekip ikinci bir deney yaptı. Bu kez, hayali meyve suyu olan bardağın yanında gerçek meyve suyu dolu bir bardak vardı. Kanzi'ye hangisini istediği sorulduğunda, neredeyse her seferinde gerçek meyve suyunu işaret etti.
Üçüncü deneyde aynı kavram bu kez üzümlerle tekrarlandı. Deneyci, boş bir kaptan hayali bir üzüm alıp bir kısmını yemiş gibi yaptı, ardından onu iki kavanozdan birinin içine koydu. Kaplardan birini boşaltmış gibi davranıp Kanzi'ye üzümlerin nerede olduğunu sordu. Kanzi yine hayali nesnenin yerini gösterdi.
"Verilerin, maymunların zihinlerinde orada olmayan şeyleri tasavvur edebildiklerini düşündürmesi son derece çarpıcı ve çok heyecan verici" diyor Bastos. "Kanzi, bu hayali nesneye ilişkin bir fikri zihninde oluşturabiliyor ve aynı anda bunun gerçek olmadığını da biliyor."
Kanzi her seferinde tam isabetli olmasa da tutarlı biçimde doğru yanıt verdi.
"Hayal gücü, insanlarda zihin dünyamızı zenginleştiren unsurlardan biri. Ve eğer hayal gücünün bazı kökleri büyük maymunlarla ortaksa, bu, insanların diğer hayvanların yalnızca ana sıkışmış, robotik bir hayat yaşadıkları yönündeki varsayımlarını sorgulamalarını sağlamalı" diye ekliyor Krupenye. "Zihni zengin ve güzel olan bu canlılara özen göstermeye ve varlıklarını sürdürdüklerinden emin olmaya bu bulgular bizi zorlamalı."
https://tr.euronews.com/green/2026/02/05/insansi-maymunlara-cay-partisi-hayal-kurup-oyun-oynuyorlar
Homo Sapiens'e, etkili bir şekilde bir şeyin var olmadığını anlatabilirseniz, Homo Sapiens bu var olmayan şeyi 'varmış' gibi kabul edecektir. Tanrı.!
Bir Bonobo'dan zerre farkımız yok.