İslamiyet'te 'Halife' Fikrinin Doğuşu.

[upuaut]

Evet arkadaşlar. Başlığı ben atayım, gerisini siz getirirsiniz artık.

Eski Sami dinleri uzmanı ve Asurolog Jean Bottéro

Bu yeni tartışma başlığını Jean Bottéro'nun "Tarihte Tanrı Fikrinin Doğuşu" kitabının başlığından esinlenerek attım.

Bence, sırf bu esin bile bu tartışmayı açmaya yeter ve artar bile!

[upuaut]

Fakat her tartışmada geleneksel olduğu üzere, ilk mesajı tartışmayı açan kişi yazdığına göre, açılış mesajımı yazayım ve ufkunuzu açayım.

İlk 4 Halife'de hiçbir unvan yoktur!

Halifeler Listesi'ne göre ilk 4 Halife (ya da İslamiyet'in Rabiası) şunlardır:

1. Ebu Bekir, 632-634,
2. Ömer bin Hattab, 634-644,
3. Osman bin Affan, 644-656,
4. Ali bin Talib, 656-661.

Fakat ne ilginçtir ki bunların yaşadıkları dönemde ne "Müminlerin Emiri (amīr al-muʾminīn)", ne de "Halife" ünvanları kullanılıyordu. Örneğin, yukarıdaki linklerde bu Halifeler'in öldükleri tarihte kayda alınan kaya yazıtları vardır. Ama bu yazıtlarda onların isimleri dışında hiçbir unvan kullanılmamıştır.

Bu konuda Ömer hakkında yazılmış şu kaya yazıtlarına da bakabilirsiniz:

1. B yazıtı, M.S. 625, Uhud Dağı.

2. A Signature Believed To Be Of ʿUmar B. Al-Khaṭṭāb, Before 23 AH / 644 CE.

3. Invocation Of ʿUmar B. Al-Khaṭṭāb, Before 23 AH / 644 CE.

Hoş geldin Eski Mısır!

5. Halife ya da Emevi Devleti'nin ilk Halifesi Muaviye,

4. Inscription On The Dam Built By Caliph Muʿāwiya, 58 AH / 678 CE

kaya yazıtında görüldüğü üzere "Müminlerin Emiri-Allah'ın Halifesi (amīr al-muʾminīn-khalīfat Allāh)" ünvanını kullanır.

Tabii ki bu gelenek ondan sonrakilerine de geçiyor. Örneğin, 4. Emevi Halifesi Mervan'ın aynı ünvanı kullandığını şu yazıttan görebilirsiniz:

5. A Ṭirāz Inscription From The Time Of Marwan I, 64-65 AH / 683-685 CE.

Burada neden Eski Mısır'dan bahsettiğimi şu örnekle açıklayayım:

AMON'un Yeryüzündeki Temsilcisi: TUTANKAMON

AKHENATON'un oğlu TUTANKHAMON'un adının anlamı Krallık kartuşunda şu şekilde geçer (ki bundan önceki kartuşta "TUTANKHATON" idi):

𓅭𓇳 𓍹𓇋𓏠𓈖𓏏𓅱𓏏𓋹𓋾𓉺𓇗𓍺
Tutankhamun Hekaiunushema
Living Image of Amun, ruler of Upper Heliopolis

Şimdi bu adın anlamını daha iyi anlayabilmek için,

TUT-ANKH-AMON

şeklinde hecelerine ayırırsak, Eski Mısır diline göre, "TUT" resim, "ANKH" hayat ve "AMON" Tanrı adı olduğuna göre, bunların hepsini birleştirerek okursak, AMON'un yaşayan imajı yani AMON'un yeryüzündeki temsilcisi anlamına gelir.

İşte Emevi Halifeler'in yaptıkları biricik şey de bu idi zaten. Yani AMON'u ALLAH ile değiştirirseniz, "Müminlerin Emiri-Allah'ın Halifesi (amīr al-muʾminīn-khalīfat Allāh)" ünvanı bu anlama gelir.

[Kurdistannn]

Arapça bilmiyorum ama Muaviye ile ilgili kaya yazıtları ile ilgili verdiğin linkte, Arapçadan İngilizceye çevirisinde, servant of God (Tanrı nın Kulu) diyor. Müminlerin Emiri-Allah'ın Halifesi ifadesini göremedim, İngilizceye çevirirken mi eklememişler acaba

[upuaut]

Kurdistannn´isimli üyeden Alıntı

Arapça bilmiyorum ama Muaviye ile ilgili kaya yazıtları ile ilgili verdiğin linkte, Arapçadan İngilizceye çevirisinde, servant of God (Tanrı nın Kulu) diyor. Müminlerin Emiri-Allah'ın Halifesi ifadesini göremedim, İngilizceye çevirirken mi eklememişler acaba

Aslında sana yardımcı olabilmek için sorduğun soruları yazıt üzerinde göstererek yanıtlamam gerekir ama, ilk elde onların tercümesini yapayım.

Şimdi 2. mesajımdaki Muaviye'ye ait olan kaya yazıtının ilk satırının sonunda "abdullahi Muaviyah" yani "Allah'ın Hizmetkarı Muaviye" yazıyor. Bu tabiri Abdülmelik'in Kubbet-Üs Sahra'daki duvar yazıtlarında da görebilirsiniz:

6. The Arabic Islamic Inscriptions On The Dome Of The Rock In Jerusalem, 72 AH / 692 CE

Orada örneğin bu tabiri şu satırda görebilirsiniz:

3. Power over all things. Muḥammad is the servant of God and His Messenger.

Aynı kaya yazıtının 2. satırının başında ise şu yazar: "Emir El Müminin".

Başka bir sorun var mı?

[upuaut]

Evet arkadaşlar. Bu tartışmayı İngiliz Tarihçi Tom Holland'ın,

Belgeseli Türkçe altyazılı izleyebilmek için "Altyazı"ya bir kere tıklayınız!

belgeselindeki (ki belgesel sırf onun İslamiyet hakkında kafasındaki kurtları yok etmek için çekilmiştir. Bu konuda daha fazla bilgi almak için #7 ve #8 mesajlarıma bakabilirsiniz),

"7. yüzyıldan Müslümanlar'a ait bir delil bulmayı umuyordum (2:28). Ama ortada bir şey yok (2:34)"

sözünün doğru olmadığını ama, bir dedektif gibi iz sürerek,

"Burası İstanbul (4:35). 632'de Konstantinapolis idi (4:40). 300 yıl boyunca Roma İmparatorluğu'na başkentlik yaptı (4:44). Hristiyan dünyasının kalbinde bir Hristiyan şehri (4:49). Evrensel bir imparatorluk için evrensel bir din (4:59). Bu, Roma'nın güç tarifi idi (5:04). Müslümanlar tarafından tam olarak kabul gören bir fikirdi (5:09). Neredeyse 1000 yıl sonra şehri fethettiler (5:14)... Ve Hristiyan aleminin en büyük katedralini camiye çevirdiler (5:21)"

başlangıç noktasından hareketle,

"Muhammed adının geçtiği ilk metal para hangisidir? (52:59) Muhammed adının geçtiği bir para var mı? (53:06)

-Muaviye'nin adı geçen para var!

Tamam ama, Muhammed peygamberin adının geçtiği bir para var mı? (53:11)

-Hayır, hayır!

Her para bir hikaye anlatır (53:15). Her yazıt bir güç fikri nakleder (53:19). Ama bazen parada basılı olmayan, en basılı olan kadar önemlidir (53:25). Muhammed'ten bahseden ilk parayı görmek güzel olurdu (53:29). Muhammed adının geçtiği ilk para, ellerinde yok (53:33). Çok garip, Muhammed'in ölümünden sonraki 60. yıldayız... Ve Muhammed'in adı geçmiyor (53:41). Neredeyse 60 yıl boyunca Arap İmparatorluğu Hükümdarları (Emirleri) Muhammed'i paralarına koymamışlar (53:47). Ve sonra bunu yapmışlar (53:51). Belki de hikayeyi çözümleyebilmek için 60 yıla ihtiyaçları vardı (53:58). Belki de başlangıçta olay Muhammed'in neden parada olmadığı değil, sonunda oraya nasıl geldiğiydi (54:08). Ya başından beri yanlış soruyu sorduysam? (54:11) Ya Arap İmparatorluğu'nu doğuran İslam değilse? (54:20) Ya İslam'ı Arap İmparatorluğu doğurduysa? (54:24)"

soruların yanıtlarının kendisini tekrar başlangıç noktasına götürdüğünü keşfedince doğruyu bulması, kendisi adına sevindiricidir. Tebrikler!

Fakat Tom Holland bu keşfi birden yapmadı; aşağıdaki tarihsel gelişimi gözönüne aldı:

"Sene 680 (55:00). Muhammed'in ölümünden 50 yıl sonra (55:01). Ölümcül bir isyan ve sivil savaş Arap İmparatorluğu'nu iç çöküşle tehdit ediyordu (55:09). Ve Arap Çölü'nün derinliklerinden İmparatorlukta hak eden biri çıktı (55:18). Adı, Abdullah bin Zübeyir (55:20). Ve İbni Zübeyir oyunu değiştirecektir (55:25). Şu an elimde Para Müzesi'nde aradığım para var (55:34). Ve mühür, kelimenin tam anlamıyla İbni Zübeyir'in dehasıyla yapılmış (55:38). 685-686 yıllarında, yani Muhammed'in ölümünden yarım yüzyıl kadar sonra basılmış (55:42). Ve üzerinde orijinal ve önemli bir slogan taşıyor (55:49): 'Allah'ın adıyla, Muhammed Allah'ın elçisidir' (55:54). Ve burada, en sonunda, kara delikten ortaya çıkan Peygamber olan Muhammed'in adının geçtiği bir şey bulduk (56:02). Ve bu yaşayan belgelerde bulduğumuz ilk kayıt (56:05). İbni Zübeyir, ilk Hristiyan Roma İmparatoru olan Konstantin'in, ondan çok daha önce farkettiği bir şeyi keşfetmişti (56:17): Dünyevi bir imparatorluğun hükümdarının, Allah'ın lütfuna sahip olduğunu iddia etmişti (56:22). Eğer bu iddianın altında yatan sebebi tartışmaya mahal vermeyecek şekilde ispatlayamazsa hiçbir işe yaramayacaktı (56:29). Ve Konstantin, bu yaptırımı elde etmek için Hristiyan Kilisesi'ne (Ayasofya) döndü (56:34). İbni Zübeyir ise Muhammed figürüne döner (56:36). Bunlar yaşanırken İbni Zübeyir sivil savaşı kaybeder (56:45). Arap İmparatorluğu'nda hak iddia eden muhalif bir savaş ağasına yenilir (56:48). Fakat Muhammed isminin dünyevi gücü desteklemek için kullanılabileceğinin keşfi, unutulmadı (56:57). Sivil savaş kısa vadeli bir olaydı (57:09). Ve muzaffer komutan Aldülmelik, Muhammed'in mirasının tekrar düşman ellerine düşmesine izin vermeye hiç niyeti yoktu (57:21)."

Bundan sonra Aldülmelik'in Kudüs'te yaptırttığı Kubbet-üs Sahra anlatılıyor.

[Kurdistannn]

upuaut´isimli üyeden Alıntı

6. The Arabic Islamic Inscriptions On The Dome Of The Rock In Jerusalem, 72 AH / 692 CE

Orada örneğin bu tabiri şu satırda görebilirsiniz:

3. Power over all things. Muḥammad is the servant of God and His Messenger.

Şimdi verdiğin bağlantıdaki İngilizce ifade tam cümleleri ile şu:
He quickeneth and He giveth death; and He has Power over all things. Muḥammad is the servant of God and His Messenger.
O öldürür ve diriltir ve O her şeye kâdirdir. Muhammed, onun kulu ve elçisidir

Ama benim sorduğum soru farklıydı.

[upuaut]

Kurdistannn´isimli üyeden Alıntı

Şimdi verdiğin bağlantıdaki İngilizce ifade tam cümleleri ile şu:
He quickeneth and He giveth death; and He has Power over all things. Muḥammad is the servant of God and His Messenger.
O öldürür ve diriltir ve O her şeye kâdirdir. Muhammed, onun kulu ve elçisidir

Ama benim sorduğum soru farklıydı.

Ne idi, daha açık sorarsan daha iyi olur?

Bu arada, senin asıl sorduğun soru, "the servant of God" ifadesinin ne anlama geldiği idi, değil mi?

Yukarıdaki çözümlemende bu ifadenin "Allah'ın kulu" anlamına geldiği açıktır ve bu ilk kez kullanılmıyordu. Örneğin, Muhammed Peygamber'in babasının adı da bu anlamdadır. Ama Muaviye'den başlayarak tüm Emevi Emirleri'nde bu ifade ilk şekilde ve genelde de "Allah'ın Hizmetkarı" olarak kullanılmıştır. Çünkü İngilizce'de "Servant: Hizmetkar, Yardımcı" anlamına gelmektedir.

[Engse Hohol]

Kuran argümanlarının nazil oluşu tarihinin ilerisinden, geriye dönük tarihlere göre düzenlendiğinin bir kanıtı olabilir bu bilinen
4 Halifenin aslında Halife ünvanlarını kullanmamaları. Nasılki Osmanlı hanedanlığında ilk Halife Yavuz Selim 1517’de Mısırı aldıktan sonra halifelik ünvanını, müslümanları Osmanlı egemenliğinde dizginlemek için kullandıysa, Emevi hanedanlığında da Muaviye aynı siyasi dizginleri eline almak için 661 yılında halifeliği kullanmayı yeğlemiş. Muaviye ile Yavuz Selim'in amaçları aynı idi, siyasi çıkar sağlamak. Yeryüzünde bir halife yaratacağım ayetiyle ilişkileri yoktu yani her ikisininde.

[Tumagü İskicap]

Anladığım kadarıyla değerli Upuaut, siyasi halifeliğin eski Mısır hiyeroglifleri aracılığıyla islama kaynaştığını söylüyor. Quran'daki halifeliği zaten insan toplumları yönetimi için siyasi işlevler yöneticisi olarak tanımlamak epey zordur.

Sizi halife yapan/yapar (yec'alü-küm hulefe) neml 62.
Sizi halifeler yaptı yeryüzünde (ceale-küm halaife fi el ardi) fatır 39.

Quran'daki halifelik bireysel kişilik gelişimini kastediyor. Örneğin makara 30'da siyasi islamdaki halifelik tanımından uzakta bir halifelik kavramı görürüz. Makara 30 ayetinde Melekler, Adem neslinin kan dökeceğini insan toplumlarına bakarak bilmemişlerdir? Meleklerin insanların kan döküp fesat çıkaracağını levhi mahfuza bakara öğrenmişler veya Melekler, Adem'de olabilecek gazap ve şehvet duygularını, Adem'den önce yaratılan insansı örneklere ve hayvanlara bakara öğrenmişlerdir. Melekler Adem neslinin istikbalini bir şekilde görüp bildilerse önceden, Adem neslinin milyonlarca sayıya ulaşarak yobazlaştığını, sapkınlaştığını, toplum ve millet sınıflarında bağnaz yaşadığını ve bunlara Allah'ın din göndererek, Adem neslini terbiye edeceğini nasıl öngöremediler peki, ve bu şekilde Allaha itiraz etme küstahlığını gösterdiler? Halifelik siyasi yönetim erki tanımıyla qurana yerleşseydi meleklerin bu itirazı küstahlık olurdu.