Atatürk Ve İslamiyet

[Mutezile]

Mustafa Kemal'in inanç açısından bir dönüşüm içine girdiğini, fikriyatının zamanla değiştiğini, geliştiğini, olgunlaştığını görebiliyoruz. 600 sene Osmanlı padişah ve Şeyhülislam istibdadında yaşayanbir Te'badan; bir millet yaratmak, ulus bilinci vermek; Fetvasız - Fermansız -Ulemasız bir hayata başlamalarını sağlamak akıl almaz bir müşküldür. Gazi; kendi okumaları, ''tekamülü'' ilerledikçe kuracağı devlette Hilafetin yer almaması gerekliliğine önce kendi inanır; sonra Meclis kürsüsünde ve gizli oturumlarda bu düşüncelerini şerh eder..

3 Mart 1924 ile Devrim doruğa ulaşmış; Hilafet kaldırılmış, içerideki İrtica'nın tasfiye süreci hızlanmıştı..Kurtuluş savaşı ile koloniyal güçlerle birlikte Osmanlı da aslında hükümsüz kılınmış oldu. Fakat Kurtuluş savaşın
ın bazı paşaları bu mücadeleyi t e k r a r Padişahı ve Hilafeti hükümran kılmak gayesiyle yapıyorlardı..Kuvvet komutanlarının dahi bu öngörü ile mücadele ettiği bir bağımsızlık mücadelesi veriliyordu..

Harp okulundan sınıf arkadaşı, Umum Kuvva-yı Milliye komutanı Ali Fuat Cebesoy Cumhuriyetin kuruluşunu acele verilmiş bir karar olarak görmektedir. Meclis İkinci başkanı sıfatı ile Mustafa Kemal'e şu suali sorar:
''Senin yeni apotreslerin*** kimler...?'' Mustafa kemal'in cevabı ile uzunyıllar süren bir dostluk ile ülke kaderinde rol oynayanların birlikteliği de ortadan kalkıyor: '' Benim apotreslerim yok. Ülkeye ve halka hizmet edenler kimse, halka sadık kalanlar onlardır.''

Jön Türkler, Yeni Osmanlılar ya da Kurtuluş Savaşı kadrolarında Cumhuri-
yet düşüncesi hemen hiç yok..Ülkenin kurtarılması düşüncesi hep var; ama kurtuluş sonrasına ilişkin planlar yine Saltanat, Hilafet ve Padişahlık safsatalarına gömülü.. Kurtarılmak istenen hep, halkal birlikte, Saltanat ve Hilafet. Mustafa Kemalin devrimci damarı, devrimci çizgisi diğer kadroların önemli bir çoğunluğunda mevcut değil. O aslında daha Erzurum Kongresinde bunun işaretlerini ''Başka bir hükümet biçimi bulmamız gerek'' sözleri ile vermiş idi.

İlginç olan Mustafa Kemalin kurmak istediği rejimi içeridekilerden ö n c e
dışarıdakiler farkediyor. Örneğin, Sivas kongresi sırasında The Times gazetesi kongreden Sivas'taki Anadolu Cumhuriyeti diye söz ediyor. Anadoluda cirit atan yabancı ajanların resmi raporları da sürekli bu yönde.
Ne zamanki içeride de yavaş yavaş Cumhuriyet fikrinin filizlendiği farkediliyor, TBMM içinde ve dışında Mustafa Kemale yönelen muhalefet şiddetini arttırıyor.

Siyasal örgütlenme olarak, Osmanlı'da Ittihat ve Terakki ile Hürriyet ve Itilaf iki ana akım.


Asil dramatik olan ise: Kurtuluş Savaşi'nın başlamasında Mustafa Kemal'e en kritik anda destek veren, tarihin yeniden yazilmasinda en büyük rolü başlatan Kazım Karabekir Cumhuriyet'e karşı.
Kurtulus Savaşı heyecanını anı anina yaşayan Onbaşı Halide (Edip Adıvar), TBMM Hükümeti Başbakanı Rauf Orbay, komutanlardan Refet Bele Paşa Ali Fuat Paşa Cumhuriyet'in kuruluşuna karşı çıkıyor. O kadar yakin çevrenin Cumhuriyet'e karşı çıkması, şeriatçıları harekete geçiriyor.
TBMM'de bir önerge hazirlaniyor. "Milletvekili olabilmek için, Türkiye sınırları içinde doğmak, seçim bölgesinde en az beş yıl otunmak" koşulu öngörülüyor. Mustafa Kemal Selanik doğumlu olduğuna göre, onu saf dışı bırakmak gayreti.
Aynı anda Cumhuriyet hazırlıkları yürüyor. Rauf Orbay Istanbul'da bir gazeteye verdigi demeçte, Cumhuriyet'in yanlış oldugunda israr ediyor.

Karşı çıkanlar ayni zamanda savaşın komutanları. Aynca, ordu içinde yine Cumhuriyet'e karşı çıkan başka komutanlar var. Mustafa Kemal, Cumhuriyet'e karşı çıkan ordu komutanlarının ordudaki görevine son verirken, TBMM'de yer alanlarin da, milletvekilliklerine son veriyor. Ordunun Atatürkçü inanç ve geleneğinin temeli, bu kararla atılıyor.
Cumhuriyet'in kuruluş aylan degil, haftaları ve günleri gerçekte bugünü belirleyen olaylarla dolu. Kadrolarin dönekliği, dini akiımların tükenmezli- ği, politik ayak oyunları...

Mustafa Kemal'in değişen, olgunlaşan düşünceleri, paradigmalarını yine en güzel onun sözlerinde okuyoruz. İnancın yerini tedricen İlime, Fenne ve muasır uygarlık düşüncesine bıraktığına tanık oluyoruz:



* ''En son olarak niyazım şudur ki, istekleri gerçekleştiren Allah Hz., sevgili bağışlayıcı saygıyla, bu kutsal vatanın sahibi ve savunucusu ve Ahmediye'nin yüce buyruğuyla kıyamet gününe kadar sadık bekçisi olan temiz milletimizi ve saltanat makamı ve yüce hilafeti korumak ve kutsalatımızı düşünmekle yükümlü olan heyetimizi başarılı kılsın.! Amin.''
23 Temmuz 1919
''Erzurum Kongresini Açarken'' Atatürkün söylev ve demeçleri C1. S.7

* '' Saltanat makamı aynı zamanda hilafet makamı olduğu için, padişahı-
mız, İslam topluluğunun da başkanıdır. Mücadelemizin birinci gayesi ise saltanat ve hilafet makamlarının ayrılmasını amaçlayan düşmanlarımıza; milli iradenin buna uygun olmadığını göstermek ve bu kutsal makamları, yabancıların esaretinden kurtararak, padişahın yetkisini, düşmanın tehdit ve zorundan serbest kılmaktır.''
24 Nisan 1920
ASD C1. S.62

* ...Ne acıdır ki şimdi Hilafet ve saltanat makamını işgal eden bu zat bu millet için hain bir adamdır. Yani biz kabul ediyor ve herkese de ispat ediyoruz ki hilafet ve saltanat makamını bizde hiç bir vakit başımızdan atamayız ve Yüce Meclisinizin 1. veya 2. oturumunda zaten resmen ve kesin olarak bir görüşme yapılacak''
25 Eylül 1920
Kazım Öztürk, Atatürkün TBMM Açık ve Gizli oturumundaki konuşmaları.
Kültür bakanlığı Yay., S.296-300

* Biz ve bütün islam alemi için yüce ve kutsal; manevi bir bağlantı noktası olan Hilafet makamı bile bütün islam alemiyle beraber bizim milletimiz tarafından belki daha kuvvetli, derin duygularla yüce ve kutsaldır. Ancak Efendiler! Bu yüksek makamın kutsallaığını saygıyla kutsamış olmakla berbaer bu makamda oturacak kişiyi, hiç bir zaman efendi yapmak söz konusu değildir; Muhammedin parlak şeriatıyla uzlaştırmak mümkün değildir.
(seydülkavmi hadimihüm) buyurmuşlardır. Millete efendilik yoktur. Hizmet vardır.
1 Aralık 1921
ASD C1. S.201

* Hilafet makamı halkındır. Evet bağlıyız, çünkü hilafet ve saltanat makamı, herhangi bir kişinin değildir. Doğrudan doğruya, bütün islam aleminin görüşmeleriyle birlikte Türkiye halkındadır. O makam bizimdir.
Muhafaza ettik ve sonuna kadar muhafaza edeceğiz (Alkışlar)
6 Mart 1922
TBMM Gizli Celse Zabıtları CIII. S.40

* ''Tanrı birdir, büyüktür. ..... Hz. Muhammed son peygamber olmuştur ve kitabı eksiksiz kitaptır..... Bundan sonra hilafet makamının dahi Türkiye Devleti için ve bütün islam alemi için ne kadar verimli olacağını da gelecek bütün açıklığı ile gösterecektir (İnşallah sesleri)
1 Kasım 1922
ASD C.1 S.270 vd.

* Türk Milleti'nin teessüsünde müessir olduğu görülen tabiri ve tarihi vakıalar şunlardır.
A- Siyasi varlıkta birlik
B- Dil birliği
C- Yurt Birliği
D- Irk ve menşe birliği
E- Tarihi karabet
F- Ahlaki karabet
Yukarıda görüldüğü gibi Atatürk, 6 ayrı tarihi vakıa saymakta ve bunların arasında din birliği gibi milyonları etkileyen olguyu dahil etmemektedir.

Syf. 372 Bütün milletler tamamen aynı şartlar altında teşekkül etmemiş olduklarına göre, Türk Milletinde yaptığımız gibi, diğer her millet ayrı olarak mütalaa edilmedikçe, milliyet fikrini umumi ve fenni olarak tarif etmek güçtür.
Syf. 450 Hürriyet insanın düşündüğünü ve dilediğini mutlak olarak yapabilmesidir. Bu tarif Hürriyet kelimesinin en geniş manasıdır. İnsanlar bu manada hürriyete hiçbir zaman sahip olamamışlardır ve olamazlar. Çünkü malumdur ki insan, tabiatın mahlukudur.
Müslümanların,devamlı olarak söyledikleri, 'İnsan Allah'ın kuludur' deyimi de burada şekil değiştirmektedir.

(Medeni Bilgiler ve Mustafa Kemal'in el yazılar; TTKB 1998, Ankara)

* "Ben manevi miras olarak hiçbir ayet, hiçbir dogma, hiçbir donmuş ve kalıplaşmış kural bırakmıyorum. Benim manevi mirasım ilim ve akıldır."


* "Türkiye Cumhuriyetinde herkes Allah'a istediği gibi ibadet eder. Türkiye Cumhuriyetinin resmi dini yoktur. Türkiye'de bir kimsenin fikirlerini zorla başkalarına kabul ettirmeye kalkışacak kimse yoktur ve buna müsaade edilemez."

* "Taassupsuzluk o kimsede vardır ki, vatandaşının veya herhangi bir insanın vicdani inanışlarına karşı hiçbir kin duymaz, bilakis hürmet eder."
( Yukardaki anlatımda dini inanışlar yerine vicdani inanışlar ifadesinin yer almasına dikkat kedilmelidir. )

* "Bizi yanlış yola sevkeden habisler, biliniz ki çok kere din perdesine bürünmüşlerdir."

* Atatürkün; bilmek gerekir ki, bugüne kalmış yüzlerce fotografı vardır ancak içlerinde namaz kılarken çekilmiş tek bir fotograf karesi yoktur ve öldüğünde cenaze namazı kılınmamış, kardeşinin son anda isteği üzerine kısa bir dua okunarak, Dolmabahçe Sarayı bahçesinde bir tören yapılmıştır..Cenazesi herhangi bir camiden kalkmamıştır..

*Syf. 365 milliyetlerin fevkinde şamil bir Arap milliyeti siyasetine müncer oluyordu. Bu arap fikri ümmet kelimesi ile ifade olundu. Muhammed'in dinini kabul edenler, kendilerini unutmağa hayatlarını Allah kelimesinin her yerde yükseltilmesine hasr etmeğe mecburdular. Bununla beraber, Allah'a kendi lisanında değil Allah'ın Arap kavmine gönderdiği Arapça kitapla ibadet ve münacatta bulunacaktı. Arapça öğrenmedikçe Allah'a ne dediğini bilmeyecekti. Bu vaziyyet karşısında Türk Milleti bir çok asırlar ne yaptığını ne yapacağını bilmeksizin adeta bir kelimesinin
Syf. 366 manasını bilmediği halde Kuran'ı ezberlemekten beyni sulanmış hafızlara döndüler.


* Atatürk'ün emriyle liselerde okutulan Tarih Kitabı (1931) II. cilt, "Kur'an ve Vahiy": "Muhammed'in koyduğu esasların toplu olduğu kitaba Kur'an denir..... İslam ananesinde bu ayetlerin Muhammed'e Cebrail adında bir melek vasıtasıyla Allah tarafından vahiy, yani ilham edildiği kabul olunur.
Tarihi nokta-ı nazardan da mütalaa edildiği zaman görülüyor ki; Muhammed birdenbire Allah'ın Resulüyüm diyerek ortaya çıkmamıştır. O, Arapların ahlak ve adetlerinin pek fena ve iptidai ve islaha muhtaç olduğunu anlamış, bunları islah için tenha yerlere çekilerek senelerce düşünmüş ve yıllarca tefekkürden sonra kendisinde vahiy ve ilham fikri doğmuştur....."
Türkiye Cumhuriyetinde herkes Allah'a istediği gibi ibadet eder. Türkiye Cumhuriyetinin resmi dini yoktur. Türkiye'de bir kimsenin fikirlerini zorla başkalarına kabul ettirmeye kalkışacak kimse yoktur ve buna müsaade edilemez."
M.Kemal Atatürk




*** Apotres: (Almanca Apostel) havari; kılavuz, yol gösterici anlamında