Tek tanrı inancı nasıl doğdu?

[exclusive]

Bildiğiniz gibi kuranda firavunlardan bolca bahsedilir. Bu bahislerin hiçbiri iyi değildir. kuranda firavunların ne kadar zalim oldukları yazar.

Oysa "tanrı birdir" diyen ilk insan bir firavundur.

Musadan yaklaşık 70 yıl önce yaşamış 4. Amenhotep (daha sonra ismini değiştirip Akhenaton yapmıştır) tek tanrıya inanan ilk insandır ve tek tanrılı bir dine geçiş amaçlı ilk dini reformunu yapmaya çalışmış ancak tam anlamıyla başarılı olamamıştır.

4. Amenhotep tanrıdan vahiy falan almadığı halde dindeki çok tanrılığa karşı mücadele içine girmiş, tanrının tek olduğunu ve onun Athon olduğunu söyleyerek bu yeni inancı tüm gücüyle yaymaya çalışmıştır. Kendi adını Akhenaton olarak değiştirmiş ve Athon dışındaki tanrılara ibadet edilmesini yasaklamıştır.

Firavuna tanınan yarı tanrılık vasfını aynen koruyan bu dini reformun esas sebebi politik ve siyasidir. Akhenaton rahip sınıfının güçlenmesini durdurmak ve çok tanrıcılığın getirdiği karmaşayı-toplumsal bölünmeyi yıkmak için böyle bir girişimde bulunmuştur.

Zaten savaşıp fethettiği her kavimin tanrısını kendi dinine dahil eden Eski Mısır dini artık iyice kalabalıklaşmıştı. Artık hükümdarlık sınırları içine alınan topraklardaki yerel dinlerin tanrılarını Mısır dinine dahil etme taktiği birlik ve beraberliği sağlamada yetersiz kalıyordu. Büyümekte olan Mısır imparatorluğu için yerel dinlerin tanrıları yerine evrensel ve çok güçlü bir tek tanrı gerekiyordu. Böylece zaten çok büyümüş olan Mısır topraklarında birlik ve beraberliği sağlamak çok daha kolay olacaktı.

Akhenaton'un tüm baskılarına rağmen rahipler ve yandaşları kendi tanrılarından vazgeçmemişlerdir, her ne kadar Akhenaton'a açıkça baş kaldırmamış olsalar dahi kendi inançlarını korumuş ve Akhenaton ölünceye kadar sabretmişlerdir. Akhenaton ölünce onun yerine tahta çıkan Tutankamon bu yeni dini sürdürmek yerine rahiplerin de etkisiyle eski çok tanrılı inanca geri dönülmesini sağlamayı tercih etmiştir ve bu ilk tek tanrılı dine geçiş çabası böylece sona ermiştir.

Akhenaton'un tek tanrılı dine geçiş çabası her ne kadar toplumsal anlamda başarılı olamamış olsa da o dönemde yapılan tapınaklarda tek tanrı Athon'a bağlı olan pek çok rahip yetişmiştir.

Sigmund Freud'un bu döneme ilişkin bazı araştırmaları olmuştur. Freud'a göre Musa akhenaton devrinde yaşamış olabileceği gibi daha yaygın bir kanı olan 2. Ramses döneminde de yaşamış olabilir. 2. Ramses dönemi Akhenaton'dan 70 yıl sonrasına tekabül eder ve bu çok da uzun bir süre değildir.

Freud'a göre Musa Akhenaton döneminde yetişen ve tek tanrıya inanan Mısırlı rahiplere çok yakın bir kişi olabilir. Hatta bu rahiplerden birinin oğlu olma olasılığı bile vardır.

Freud Musa'nın ibrani değil Mısır kökenli olduğunu iddia eder. Bu iddianın dayanağı ise Musa - Moses isminin o dönemde bir ibrani ismi değil, aksine Mısır kökenli bir isim olmasıdır. Örneğin Tutmoses ismi firavunlar arasında sık rastlanılan bir isimdir.

Freud'un iddialarını tarihi gerçekler olarak kabul edebileceğimiz deliller yoktur. Ancak bu iddiaların asılsız olduğunu kanıtlayan deliller de yoktur.

Neticede ilk tek tanrı girişiminin ilahi bir irade sonucu meydana gelen bir girişim değil, insan ürünü olan ve siyasi-politik amaçlı olan bir girişim olduğu bilinen bir gerçektir. Zaten ilk tek tanrı olan Athon'un aslen Güneş Tanrısı olduğu da göz önüne alındığında kimse Akhenaton'un vahiy alarak böyle bir işe kalkıştığını iddia edemez.

Yine inkar edilemeyecek bir diğer gerçek ise bu politik-siyasi amaçlı tek tanrı girişiminden sonraki ikinci tek tanrı girişiminin (musa-tevrat) yine aynı topraklarda ve aynı yüzyıl içinde gerçekleşmiş olduğudur.

Bence Musa'nın Freud'un iddia ettiği gibi Mısır kökenli olmasına gerek yok. Sonuçta aynı topraklarda yaşadığı Athon dini rahiplerinden veya bu rahiplerin çocuklarından tek tanrılı bu dini dinlemiş olması büyük bir olasılıktır. Eminim bu rahipler dinlerini yayabilmek için tek tanrılı bir dinin toplum için ne kadar faydalı olacağınada sık sık değiniyorlardır. Musa bu kişilerden esinlenip kendi toplumu (ibraniler) için böyle bir din oluşturma yoluna gitmiş olabilir. Nasıl ki mısır dininde firavun tanrının yer yüzündeki elçisi ise (örn Tutankhamon ismi Güneş tanrısı Amon’un yaşayan temsilcisi anlamına gelir) Musa da kendisini tek tanrının (Yehuda'nın) elçisi olarak ilan edip kendi toplumunda bu dini yaymaya çalışmıştır. Akıllılık edip tanrının kendisiyle irtibata geçtiğini söylemiş olması da Musa'yı başarıya götüren unsur olmuştur.

Zaten tanrıdan mesaj aldığı iddiasında bulunmadan yahudiliği yayma şansı da yoktu. "Nerden biliyorsun?" sorularının tümünü "tanrı kendisi söyledi" diyerek tanrıya havale etmiş olması sayesinde Akhenaton'un yakalayamadığı başarıyı yakalamıştır. Bence ilk kutsal kitap (tevrat) da bu iddianın kaçınılmaz bir sonucu olarak gündeme gelmiştir. Tanrı ilk defa ağzını açıp bişey söylemiş, bunu bir kenara yazmamak olmazdı dimi...