Siyaset Felsefesinde Bir Restorasyon: John Rawls ve "Bir Adalet Teorisi"

[Sangre]

1971’de yayınlanan kitabı “Bir Adalet Teorisi” ile politika ve etik teorilerinde oldukça büyük bir çığır açan Harvard üniversitesi felsefe bölümünden John Rawls böyle bir ilkeler bütününü araştıran ve 20. yüzyıl’ın en önemli filozofları arasında sayılan bir etik teorisyenidir. Kimilerince Kant’çı ahlaka Kant’ın kendisinden sonra yapılan en önemli katkı olarak görülen “Bir Adalet Teorisi”, özel bir siyasi rejimle değil doğrudan “Adalet” düşüncesinin kendisiyle ilgilenmektedir ve hem bu yönü, hem de içeriğindeki sağlam akıl yürütmelerle gerçekten de birbirlerinden çok farklı siyasal anlayışlarda bir çok etik teorisyeni, politika bilimci ya da iktisatçının düşüncelerini gözden geçirmelerine sebep olmuştur. Bu haliyle günümüz siyaset felsefesini anlamak açısından Rawls hayati bir önem taşımaktadır.

Son 2 yüzyıllık siyaset felsefesi tartışmalarına özgürlük ve eşitlik olarak anılan amaçlar arasındaki çatışma egemendir, aynı dönemde ahlak felsefesi de benzer biçimde, teleolojik* ve deontolojik* ahlak felsefeleri (bkz.: dipteki "mini sözlük") arasında ikiye bölünmüştü. İnsana saygı ve tanınması gereken haklar, doğru ve erdemli davranışların ne olduğu düşünülürken teleolojik yöntem “faydacı”, deontolojik yöntem ise “sözleşmeci” bir etik anlayışın ortaya çıkmasını sağladı. Kısaca bu iki yaklaşımdan “faydacılık”, başka insanların rızası olsa da olmasa da sonucu bireyin kendisi için “iyi” yapan davranışları “ahlaki” kabul ediyordu. “Sözleşmecilik” ise insanlararası her türlü ilişkinin karşılıklı rıza ve bir diğerini arada bir sanal sözleşme varmışçasına kollama anlamına geliyordu. Elbette etik ve politik teorilerin somuta indirgendiği alan iktisadi alan olduğu için, bu tartışmalar da iktisat bilimi etrafında şekillenmişti ve sosyal adalet kavramı ve bu kavramın gelir dağılımına dair anlamı üzerinden yürüyordu. (Buna karşılık bu terminoloji okuyucuyu yanıltmamalıdır, soğuk savaş ortamında “sosyal devlet” üzerinden yürüyen bu tartışma pekala her türlü siyasal özgürlüğe, ve temel haklara dayalı her tür politik tartışmaya da ışık tutabilecek bir genellikte geçerlidir..)

John Rawls’un kitabı “Bir Adalet Teorisi”nde varılmak istenen temel amaç işte bu faydacılık (utilitarianism) isimli etik teorisinin karşısına Kantçı bir sosyal sözleşme teorisi çıkarmaktır. (Rawls, 1971, s:viii) Fakat bunlara geçmeden önce faydacılık ve sözleşmeciliğin genel karakteristiğine yakından bakmakta fayda var.


Makalenin tamamı için;

http://dergi.yeniyuksektepe.org.tr/i...leler&Itemid=5