Türkiye'de Kişi Kültü

[Astur]

Son zamanlarda forumdaki bazı tartışmalarda bu konu sıkça gündeme geldiğinden konu hakkında aydınlatıcı olacağına inandığım bir yazı yazmak istedim. Geleceğine emin olduğum bazı tepkilere karşı şimdiden önlemimi almak istiyorum; bu başlıkta amacım hiçbir tarihsel şahsiyete hakaret etmek vs. değildir, buradaki amaç Türk siyasi kültüründe son derece etkili olan bir olguyu bilimsel bir biçimde ele almaktır.

---------------------------------------------------------------------------

"Ölülerden yardım istemek uygar bir topluluk için utanç vericidir..."

M. Kemal Atatürk
H.R. SOYAK, Atatürk’ten Hatıralar, s.268

Giriş


Kişi Kültü nedir?

Kişi kültü birden fazla biçimde tanımlanabilir. Benim beğendiğim tanımlardan ikisi şu şekilde:

1-Bir şahsın geniş kitlelerce 'bir insandan daha fazlası' olarak görülmesi durumu.

2-Bir şahsın halkın gözünde medya, propaganda, eğitim gibi yöntemleri kullanarak idealize edilmiş, sorgulanmayan övgü ile beraber gelen bir imaj yaratması durumu. [1]

Siyaset, antropoloji gibi sosyal bilimlerin literatürlerinde bu ve benzer olgulara 'seküler din' gibi başka adlar da verilebiliyor. [3]

Dünyadaki Kişi Kültü Örnekleri

Konu kişi kültü olduğunda akla gelen ilk örnek şüphesiz Kuzey Kore ve Kim Jong-il. Buradaki kişi kültünün gücü hakkında 2004 Nisan'ından çok etkili bir örnek vermek mümkün. Patlayıcı taşıyan bir tren Nisan ayında havaya uçtuğunda yakınlardaki binalarda yangınlara sebep olmuş, ve birden fazla insan yangından "Sevgili Lider" Kim Jong-il'in portrelerini kurtarmaya çalışırken canından olmuş. [4] (bu linkteki makalede K. Kore, Türkmenistan ve Togo'daki kişi kültlerine ilişkin güzel bilgiler var, konunun meraklısına duyurulur)

K. Kore'de neredeyse tüm müzik, resim ve heykel sanatı örneklerinin "Büyük Lider" Kim Il-sung'u yücelttiğini gazeteci 1979'daki gezisinde gözlemlemiş. Bu durumun aynısının oğlu için geçerli olduğunu günümüzde K. Kore'yi ziyaret edenler gözlemliyorlar. [5] (Bu linkte dünyanın Suriye'den Romanya'ya dört bir yanından örnekler hakkında bilgi var)

Bu noktada Türkiye'de M. Kemal etrafında şekillenen bir kişi kültü olup olmadığı yönünde bir soru sormak yerinde olacaktır diye düşünüyorum. Bu soruyu kendimce cevaplayacağım yazının ikinci bölümünden önce bu konuda bazı görüşler duymak isterim.