Ara Geçiş Türleri : Amfibilerden Sürüngenlere Geçiş

[Kurmay]

Merhabalar arkadaşlar,

Geçen yazımızda sürüngenlerden kuşlara geçişi anlatmıştık. Her ne kadar sırası biraz ters olsa da, çok büyük dert olacağını sanmıyoruz, gerekli düzenlemeleri Yazı Dizini'nde yapabiliriz. Hemen konuya girelim:

Konumuz, dediğimiz gibi, sürüngenlerin nasıl ortaya çıktığıdır. Sürüngenler, "iki hayatlı" (hem suda hem karada yaşayan canlı) anlamına gelen amfibilerin evrimleşmesi sonucu ortaya çıkmıştır. Hayatta kalmakta usta olan (çünkü iki farklı doğada, su ve karada yaşayabilirler) amfibileri bugün bile aramızda görmemiz, sevindirici bir şekilde mümkün. İsterneniz hemen evrimsel kökenlerine bakalım.

Amfibilerden Sürüngenlere Ara Geçiş Türleri

Kafa karıştırmamak ve yazıyı çok fazla biyoloji dersine döndürmemek adına, ayrıntılı konulara ve fizyolojik incelemelere girmeden, bazı önemli noktalardan bahsedeceğiz. Zaten ileride sudan karaya geçişi incelerken, buna bol bol değineceğiz. Carroll (1988) ve Gauthier et. al (Benton'da, 1988) ve daha pek çok bilim adamının üzerinde yüzlerce makalesi ve makalelerine destek olacak yüzbinlerce fosil kaydında da görebileceğiniz gibi ve şu ana kadar bulunan bulgular dahilinde, amfibilerden sürüngenlere geçiş şu türler aracılığıyla olmuştur:

Proterogyrinus: Geç Missisippian Dönemi'nde (günümüzden yaklaşık 320 milyon yıl önce) yaşamış olan bu sürüngenvari amfibi, balıksı dişlere sahip olmakla birlikte yüzgeç yerine 5 parmaklı ayaklara sahiptir (amfibilerin iskelet yapısı, balıklarınkine yer yer benzemektedir ama genel olarak oldukça farklıdır). Amfibilerle sürüngenler arası muhteşem bir geçiş gösteren bu tür, gittikçe daha fazla sürüngene benzemeye başlayan bu sürüngenimsi amfibilerin klasik amfibiler gibi bir kafatasına ve dişlere sahip olduğu; ancak sürüngenler gibi bir omurgaya, kalça kemiğine (pelvis) ve kol kemiğine (humerus) sahiptir. Bilekleri amfibilerinkiyle aynıdır.


Proterogyrinus (Solda, 3D Rekonstrüksiyon)


Proterogyrinus (Fosil)

Hylonomus ve Paleothyris: Erken Pennsylvanian Dönemi'nde (311 milyon yıl önce) yaşayan bu "protothyrid"ler (amfibiler ile ilkin sürüngenler arası grup), çok erken cotylosaurlardır, yani ilkel sürüngenlerdir. Oldukça fazla sürüngenlere benzeyen bir büyüklüğe sahiptirler ve amfibilerin kafatası yapısını hala taşırlar (beyin epifizi, ciltsel kemik, vb. açısından). Ayrıca omuz yapıları, kalça kemikleri (pelvis), bacak kemikleri (limb), orta dişleri ve omurgaları da amfibilere benzemektedir. Ancak bunun dışında kalan ve onlarca bölge eden iskeleti, tamamen sürüngenlerinkine benzer. Hatta sudan karaya temelli geçişin muhteşem bir özelliği ve Evrim'in harika bir kanıtı olarak kulak zarı oluşumu bile ilkel olduğu bulunsa da, belirlenmiştir.


Hylonomus (Fosil)


Hylonomus (3D Rekonstrüksiyon)


Paleothyris (Fosil)


Paleothyris (Çizim)


Paleothyris (İskelet, Çizim)



Solenodonsaurus: Bu tür Orta Pennsylvanian (307 milyon yıl önce) denen dönemde yaşamıştır. Malesef fosilinin tamamı, aşağıdaki fotoğrafta da görebileceğiniz gibi bulunamamıştır, oldukça fazla bozunuma uğramıştır. Ancak bulunan kısmındaki analiz sonuçları dahi açıkça göstermektedir ki amfibilerden sürüngenlere geçişin ilk basamağı olan ve yukarıda da verdiğim "anthracosaur"lar ile sürüngenlerin en ilkel sınıflarından biri olan "cotylosauria" (ilkin sürüngenler) arasındaki geçiş türlerinden biridir. Artık amfibilere ait olan "palatal fang" denen dişler kaybolmuştur, kafanın yan (lateral) kısmında bulunan çizgi yok olmuştur. Ancak hala amfibilere ait bir özellik olarak, kuyruksokumu (sacral) tek parçadır.


Solenodonsaurus (Fosil)


Solenodonsaurus (Çizim)