Hawking ve Sanal Zaman

[Yıldıztozu]

Hawking'in öne sürdüğü bir görüşe göre bizim algıladığımız zamanın dışında bir de sanal zaman vardır. Bu sanal zaman matematikteki karmaşık sayılara benzetilir.

Sanal zaman, gerçek zamanla dik kesişir. Gerçek zamanı soldan sağa doğru ilerleyen bir çizgiymiş gibi düşünürsek sanal zaman ise aşağıdan yukarıya doğru ilerler.

Ayrıca bizim algıladığımız zamanın bigbang ile başlangıcı var gibi görünse de sanal zamanın başlangıcı yoktur. Bir bakıma esas gerçek olan zaman sanal zamandır, bizim algıladığımız zaman ise yanılsamadır.


*********

Konuyla ilgili cevap bulmaya çalıştığım sorular var.

1- Algıladığımız zaman bilişsel bir yanılsama olabilir mi?

Muhtemelen evet. Beynimizde zaman algısından sorumlu kısımlar var. Evrimsel süreçte çevreye uyum sağlamamızın bir gereği olarak zaman algısı ortaya çıkmış olabilir.
İzafiyet teorisiyle kanıtlandığı üzere zaman, hızdan ve kütleçekiminden etkilenir. Bu da algıladığımız zamanın ''gerçek zaman'' olmadığını destekler.

2- Zamanın bigbang ile başladığını varsayarsak zamanın sonu da var mıdır?

Sonsuzluk, tanımı gereği, başlangıca ve sona sahip değildir. Öyleyse başlangıcı olan her şeyin sonu da olmalıdır. Dolayısıyla içinde bulunduğumuz zamanın da bir sonu olmalı. Zaten yaygın bir görüşe göre karadeliklerde bilinen zaman son buluyor. Ancak farklı zamansal boyutlar, paralel zamanlar veya sanal zaman sözkonusuysa başlangıçsız ve sonsuz olabilir.

3- Zaman ve nedensellik aynı şey midir?

Zaman akışında olaylar neden-sonuç ilişkisine göre ilerler. Önce sebepler gelir, sonra sonuçlar. Dolayısıyla zaman ve nedensellik birlikte var olabilirler. Biri yoksa diğeri de olamaz.

Fakat sahip olduğumuz bilişsel önyargılar, bizi nedensel ve zamansal düşünmeye mahkum etmiş olabilir. Örneğin kuantum dünyasında nedensellik ve zaman kavramları sağduyumuza ters gelecek şekilde işleyebiliyor. Evrenin özünde ve en temelinde bu geçerli. Yani algıladığımız zaman ve nedensellik, büyük resmin sadece küçük bir parçası.