Çanakkale Savaşı'na Farklı Bir Bakış

Çanakkale'ye ve Çanakkale Savaşları'na uzun yıllar öncesinden çok ilgi duydum. Bu ilgim, üniversiteden mezun oldur olmaz çalışmaya başladığım ilk şehir olması dolayısı ile başladı. Bir yıla yakın süreyle Çanakkale'nin pek çok yerini bisikletimle gezdim, yüzlerce kilometre kattettim özellikle de Gelibolu yarımadasında, savaş alanlarında, şehitliklerde. Conk bayırı nerededir, Arıburnu nerededir, Kanlı Sırtta neler yaşanmıştır bilirim. Seddülbahirde ilk nereye çıkıldı, Ezineli Yahya çavuş nerede mevzilenmişti bilirim. Çünkü defalarca uzun uzun gezdim. Çok sonraları 20 kişilik bir grubun rehberi olarak da insanları gezdirdim Gelibolu yarımadasında ve savaş alanlarında. Konuyla ilgili her iki taraftan kitapları sıkça karıştırdım.

Öncelikle, Çanakkale savaşlarında ölen tüm askerleri, milliyetleri ne olursa olsun saygıyla anıyorum. Gerek bizim taraftan gerekse de karşı taraftan yaşları ortalama 20 olan 100.000'e yakın insan hayata gözlerini yumdu. Analarını göz yaşlarına boğdu, çoğu evlilik göremeden, sevdiği kadına kavuşamadan, bebeklerini kucaklarına almanın hazzını yaşayamadan son nefeslerini verdi. Türkü, Arabı, İngilizi veya Avustralyalısı, bir zamanlar nefes alıyordu, yürüyordu, koşuyordu.

Konuyla ilgili bazı tahlillerim şunlardır:

1- Çanakkale savaşlarında saldırıya uğrayan, "mazlum" taraf biz miydik?

Gelenekçi yanıt kesinlikle "evet" dir. Oysa işin aslı kanımca öyle değil. Çünkü 1. dünya savaşına saldırı yaparak katılan taraf bizler idik. Daha doğrusu Osmanlı idi. Yavuz ve Midilli zırhlıları Karadenizdeki Rus limanlarını bombaladı. Daha sonra Süveyşi ele geçirme amaçlı bir saldırı başlattı Osmanlı. Doğu cephesinde de Ruslara karadan saldırıldı. Güneyde ise Süveyş kanalı'na saldırıldı.

Osmanlıya saldırıldığı için Osmanlı savaşa girmedi. Tam tersine ittihat ve terakki yönetimindeki Osmanlı saldırgan şekilde savaş girmiştir. Buna yanıt olarak da Müttefikler Çanakkale'ye saldırmıştır. Bu bütünlük içinde algılanınca Çanakkale'de mazlumları oynamak inandırıcı değildir.

2- Çanakkale ve ardından İstanbul'un ele geçirilmesi hedefi, esas hedef biz olduğumuz için midir?

Muhafazakarlar da aslında bilirler esas hedefin biz olmadığımızı ancak dile getirmeye pek gönülsüzdürler, birazcık da çarpıtırlar bakın nasıl:

"İngiliz ve Fransızların amacı Çanakkale'yi ve sonrasında İstanbul'u alarak Osmanlıyı safdışı etmek bu arada da Rus limanlarına yardım götürebilmek idi."

Çanakkale ve İstanbul, Rus limanlarına ulaşım yolundaki geçiş noktaları olduğu için değerli idi. Yoksa kendileri için değil. İngiliz ve Franszıların amacı Alman doğu cephesini zayıflatabilmek için Rusların ayakta kalmasını sağlamak idi. Fransa cephesinde savaş siperlere çakılı kalmış idi. Bunu çözmek için Rus cephesini güçlendirmek gerekiyordu. Baltık denizinden sevkiyatı Almanlar engellediği için Karadeniz üzerinden lojistik destek vermek gerekiyordu. Bunun içinde çanakkale ve İstanbul'un alınması gerekiyordu.

Oysa muhafazakarlarımız kendimiz asıl hedefmişiz izlenimini dolaylı yoldan vermeye çalışmaktadır. Dolayısıyla milli kibir söz konusudur.

3- Çanakkale Geçilmez!

1915'de geçemediler ama 1918'de geçtiler.

Evet iyi dayandık ama sonuçta yenildik. 1918'de Çanakkale'nin heryeri İngiliz çizmeleriyle arşınlandı.

Eskiden milli futbol takımımız hep savunma oyunu oynardı ve tek farklı yenilgiler alırdı (mesela 70 li yıllarda) ertesi günü gazetelerde "iyi dayandık" başlıkları atılırdı.

4- Geçtiğimiz yıl hemen her yerde gördüğümüz, üstü başı yırtık-pırtık iki Türk erinin olduğu resim meselesi.

Evet, ne zorluklarla kazandık bu savaşı ama ordu o haldeyken bu orduyu bu savaşa sokana hesap sormak yok mu? Erine çeket giydiremeyen ey Enver Paşa neye güvenerek girdin bu savaşa?

5- İstanbul'un fethini Fatih ile anarız, Çaldıran zaferini Yavuzla anarız, Malazgirt'i Alpaslan ile anarız da Çanakkale galibiyetini neden Liman Von Sanders ile anmayız?

Yanıtı: İşimize gelmez de ondan.

Çanakkale savaşlarını baştan sona idare eden *komutan (5. ordu komutanı) namı diğer Çanakkale Müstahkem Mevkii Komutanı General Liman Von Sanders'dir. 8 nisanda yarımadaya gelmiş, 25 nisanda çıkartma başlayana dek mevzileri hazırlamış, stratejisini belirlemiştir. Savaşın stratejisini hep o belirlemiştir. Yaklaşık 100 Alman subayı da bu savaşta daha çeşitli birliklerde komuta görevleri almıştır.

Hiç şüphesiz bir başkomutanın taktik becerileri olmaz ise bir ordunun savaş kazanması zordur. Bu açıdan Liman Von Sanders'in galibiyetteki payı çok büyüktür. Onu atlayarak veya önemsiz göstererek yapılan Çanakkale yorumları Milliyetçi kibirden öteye gitmeyen duygusal yorumlar olarak kalır.

6- Çanakkale Savaşından daha dört yıl öncesine kadar bırakın İngilizi-Fransızı yenmeyi, kendisinin yarı gücündeki Balkan orduları karşısında tel tel dağılan, çil yavrusu gibi kaçışan Osmanlı ordusu nasıl oldu da birkaç yıl sonrasında İngilizi-Fransızı yenebildi? Birden iman gücü veya kahramanlığı mı tuttu?

Hayır, Çanakkale'nin düşmemesi Almanlar açısından çok önemli idi. Rus limanlarının müttefik desteği almaması Almanlar açısından kritik derecede önem taşıyordu. Bu nedenle Almanlar Çanakkale'ye neler gönderdi, Osmanlı ordusu hangi silahları kullandı orada:

-Alman tüfeği (Mavzer)
-Alman makinali tüfeği
-Alman topu

Bunların yanında 100 civarında subayını ve başkomutanı.

7- Müttefikler bu savaşı hangi aşamada stratejik olarak kaybetmişlerdi?

18 martta deniz bozgunu olduğunda stratejik kayıp olmuştur. Çünkü Osmanlı devleti o zaman uyanmış ve çıkartma ihtimaline karşı Çanakkale'deki kara birliklerini güçlendirmiştir. 8 nisan da Von Sanders paşa Gelibolu'da göreve başlıyor ve diyor ki "Savunma düzeneğini hazırlamak için bir hafta yeterli bana". Yani 15 nisana kadar savunma hazır olacak. Oysa daha uzun zamana bile sahip olacaktır Von Sanders, çıkartma 25 nisanda başlayabilmiştir. Çıkartma başladığında 60.000 kişi civarında 3 tümenlik Osmanlı ordusu hazır onları bekliyordu.

Müttefikler 18 martta denizden zorlamak yerine nisanda kara çıkartması yapsa idi Osmanlı açısından durum çok zor olacak idi.

8- 18 mart deniz zaferi taktik başarı mı stratejik başarı mıdır?

Taktik başarıdır. Nusret mayın gemisiyle yapılan taktik, lokalize bir başarıdır. Stratejik olarak ise tam bir başarısızlıktır. Çünkü temel savunma sistemi olan sahil savunma bataryaları 18 mart saat 15.00 sıralarında, yani savaş başladıktan 7-8 saat sonra imha olmuş durumda idi. Uzun menzilli müttefik deniz topçusu, sahil savunma topçularımızı saatler süren bombardıman sonucunda, yaklaşık saat 15.00 sıralarında susturmuş idi. Müttefik gemilerine İstanbul artık açık iken Nusret gemisinin döktüğü mayınlar imdada yetişmiştir. Burada şansın yaver gitmesi de söz konu idi. İngiliz mayın tarama gemilerinin bir gün evvel bazı bölgeleri iyi taramamasına tarihin cilvesi mi demeli?

SONUÇ: Çanakkale galibiyeti halkımıza moral motivasyon, milli gurur verilmek amacıyla kullanılmaya çalışılıyor. Ancak gerçekler çarpıtılarak, abartılarak, bazı gerçekler gizlenerek yapılan bu sunni moral pompasının halka gerçek morali vermesi mümkün değildir. Gerçek moral geçmişle değil günümüze ve geleceğimize yönelik eylemlerle, projelerle mümkün olabilir. Geleceğinden umudu olmayan halkların sarıldığı silah geçmişleridir. Günümüzde işsizliği, gelir düşüklüğünü, adaletsizliği, mal ve can güvenliğini, demokrasi ve özgürlükleri sağlayamayan hakimlerin halka vermek istediği moral pompası Çanakkale oluyor. Çanakkale savaşları, özellikle son on yıldır histerik bir abartma söylemiyle ele alınıyor. Milli savaş psikolojisi pompalanan halkımızda yabancı düşmanlığı artıyor. Türkiye içine kapanıyor. Barış ve demokrasi değerleri yerine Çanakkale ile simgelenen savaşa özgü değerler öne çıkartılmaya çalışılıyor.