Ikinci Dünya Savasi Sonrasi Sovyetler Birligi’nin Dis Politikasi

[sargon]

Sovyetler Birliginin 2. Dünya Savasi sonrasi dis politikasini anlayabilmek icin 2. Dünya Savasi sirasinda ve sonrasindaki uluslararasi dengeleri ve iliskileri anlamak gerekir. Bu yüzden kisaca 2. Dünya savasina kadar olan sürecte Sovyetler Birligi’nin ic ve dis iliskilerine deginmem gerekiyor.

Sovyetler Birligi’nin kurulusundan II. Dünya Savasina kadar dis politikasi

1917’de Carlik Rusya’si devrilip Sovyetler Birligi kuruldugunda, bu yeni ülkenin dis politikasi da ana hatlariyla ortaya cikti. Bu politikayi ilk lider Lenin olusturdu ve temel hatlariyla söyleydi: Sovyetler, bir taraftan dünya genelinde isci sinifi ile dayanismayi destekledigini ilan ediyor, ki buna proletarya enternasyonalizmi deniliyordu, diger taraftan da devletler arasi iliskilerde kapitalist devletler ile baris icinde birarada yasamayi savunuyordu. Görüldügü gibi dis politika ikili bir yapiya sahipti. Isci sinifi ile enternasyonalist dayanisma bütün diger ülkelerde komünist rejimlerin kurulmasi icin caba göstermek demekti. Lenin, baslangicta ülkedeki sosyalist devrimi diger ülkelere ihrac etmek icin 3. Enternasyonalin de araciligi ile büyük bir caba harcamisti. Ancak diger ülkelerde devrimler olmayip, Sovyetler uluslararasi alanda iyice izole olmaya baslayinca baris icinde bir arada yasama formülasyonu öne cikartildi.

Bundan sonraki dönemde, yani 2. Dünya savasinin baslamasina kadar Sovyetler iki defa politika degistirdi. Her ikisinde de ic dengeler, daha dogrusu parti icindeki muhalafet önemli oldu. Bu ayni zamanda Lenin’in ölümünden sonra komünist partinin ve dolayisiyla devletin basina gecen Stalin’in bir ic iktidar mücadelesi idi. Birincisinde Trocki’nin basini cektigi “sol muhalefet”e karsi, ki Trocki bütün dünyada devrimci süreci devam ettirmeyi savunuyordu, Buharin ile birlikte tek ülkede sosyalizm tezi gelistirildi. Ikincisinde ise Zinovyev ve Buharin’in “sag muhalafet”ine karsi sol bir politika savunuldu. Bütün sosyal demokrat partiler “sosyal fasist” ilan edildi ve Avrupa’da iktidara gelmis olan sosyal demokrat partiler isci sinifi icindeki gercek düsmanlar olarak kabul edildi. Asil tehlike Avrupa’da gelisen fasist hareket degil, sosyal demokratlardi. 1933’de Almanya’da Hitler’in iktidara gelmesi ile Sovyetler’in bu politikasinin yanlis oldugu görüldü, ama artik cok gecti.

Artik Sovyetler icin dis politika kendisini korumaya dönük bir politika olmak zorundaydi. Bu dönemde batili ülkeler ile daha yakin iliskiler gelistirilmeye baslandi. Sovyetler Birligi,1934 yilinda Milletler Cemiyet’ine katildi. Ancak Münih Anlasmasi ile batili ülkeler tarafindan Cekoslovakya’nin Nazi Almanya’sinin kontrolü altina verilmesinin onaylanmasi, Sovyetler’in Ingiltere ve Fransa’nin niyetleri hakkinda süphe duymasina yolacti.

Sovyetler'de, Ingiltere ve Fransa’nin bir Alman-Sovyet savasi istediklerini düsünülmeye baslandi. Bu yüzden kisa süre sonra Nazi Almanya’si ile diplomatik iliskiler gelistirildi ve 1939 yilinda Hitler ile saldirmazlik anlasmasi imzalandi. Molotov- Ribbentrop pakti denilen bu pakt ile Polonya ikiye bölündü ve dogusu Sovyetler’in batisi Almanya’nin kontrolünde olacak sekilde bölüsüldü. Ayni sekilde Sovyetler Estonya, Letonya, Litvanya, Besarabya ve Finlandiya’nin bir bölümünü de isgal etti. Böylelikle Dogu Avrupa Sovyetler ve Almanya arasinda paylasilmis oluyordu. Ancak bu pakt, Hitler’in Sovyetler’e saldirmasini engelleyemedi. Nazi Almanyasi Barbarossa hareketi ile 22 Temmuz 1941’de Sovyetler üzerine saldiriya gecti. Bu saldiri tarihteki en büyük askeri operasyon olmustur. 4.5 milyondan fazla asker, 600.000 motorlu arac ve 750.000 bin at ile 2900 km. genisligindeki bir cepheden devasa bir saldiri baslatildi.