Zihin-Beden Problemi

[Andrew]

Siz ikiniz bu tartismaya devam edin. Ben, simdilik kaldigim yerden devam etmek istiyorum. Soru olmadikca, sanirim mudahil olmayacagim. Ne diyorduk? Beyin-zihin-ruh problemine girmeden once, konunun altyapisini olusturmak adina devam edelim. Bizler, milyonlarca yildir doganin icinde, doga ile birlikte evrim gecirmis hayvanlariz. Bizler, yurumemizi, gormemizi, uyumamizi, avlanmamizi, s.kismemizi biraz da bu organa borcluyuz. Uzun yillar boyunca, beynimizin yeme, icme, uyuma, sevisme, hormonal denge gibi isleri nasil yaptigini bilmiyorduk. Beyin, bu gorevleri kendi basina hallediyor. Biz genelde onun nasil calistigini dusunmek zorunda kalmiyoruz. Yani beyin, milyonlarca yildir biz onun farkinda olmasak da calisiyor.

Evet, beynimiz, milyonlarca yil suren evrimsel surecler sonucu sekillendi. Bu surecte, hareket etme ve hareketleri dogru bir sekilde yonlendirme yetenegi cok kritik oldu. Hayvanlarin hayatta kalabilmesi icin yiyecek bulmalari, su icmeleri, yirticilardan kacmalari ve es bulmalari gerekiyor. Bu ihtiyaclar beyin tarafindan yonetiliyor. Beyin, agri, soguk, susuzluk gibi durumlarda uygun tepkiler veriyor ve bu tepkileri hareketlere donusturuyor. Daha iyi tahminler yapabilmek, daha basarili hareketler yapmamizi sagliyor ve bu da hayatta kalma ve ureme sansimizi artiriyor. Beyin, hem dis dunyayi hem de icsel dunyamizi modelleyen karmasik bir sistem gelistirmistir. Dis dunyayi modellemek, bir haritanin cevreyi gostermesi gibi dusunulebilir. Harita, nehrin konumunu gosterir ama gercek nehir gibi islak bir yapida degildir. Yani, harita gercekligi birebir yansitmaz, ama dogru bir bilgi sunar. Beynimiz de benzer sekilde dis dunyayi bir MODEL UZERINDEN temsil eder.

Ancak burada onemli bir fark var. Haritayi elimize aldigimizda, harita ve biz ayri varliklariz. Ama beyin soz konusu oldugunda, beynimiz ve biz aslinda bir BUTUNUZ. Beyin, icsel ve dissal dunyayi modelleyerek bizim cevremizle etkili bir sekilde etkilesimde bulunmamizi saglar. Beyin, dissal olaylar ve beyin aktiviteleri arasindaki iliski sayesinde dunyayi yonlendirir ve hayatta kalmak icin gerekli seyleri bulmamiza olanak tanir. Bir kusun otusunu duydugunuzda, isitsel sisteminizin noronlarinin bu sesi fiziksel ses dalgalariyla tam olarak ayni sekilde temsil etmedigini bilirsiniz. Ancak bu noronal aktiviteler, duydugunuz sesin, ornegin bir karganin civiltisinin, beyninizdeki ogrenilmis SES HARITASINDA dogru yere isaret eder. Farkli fiziksel ses dalgalari—uflemeler, cigliklar, patlamalar gibi—beyindeki icsel haritada farkli pozisyonlarla temsil edilir.

Beyinlerin farkli turlerdeki OZELLESMELERINI, beynin evrimsel olarak cevresini, duyu ve motor ekipmanina gore haritalandigini gosterir. Daha dogru bir ifadeyle, beyin OLGUSUNUN ve vucut OLGUSUYLA birlikte evrim gecirdigini goruyoruz. Ornegin, yarasalarin beyninde, geceleyin nesneleri bulmak, tanimlamak ve yakalamak icin kullandiklari sonar benzeri sistem nedeniyle, isitsel sinyalleri isleyen cok buyuk bir kortikal alan bulunur. Gunduz uyuyan maymunlar ve insanlar, gorsel sinyalleri isleyen buyuk kortikal alanlara sahiptir. Fareler, vucut boyutlarina gore oldukca buyuk bir somatosensoryal kortekse sahiptir ve bunun buyuk bir kismi, burun killarinin faaliyetlerini haritalamaya ayrilmistir. Bu durum, farelerin cogu isini karanlikta yapmasiyla ilgilidir; burada gorme ise yaramazken, koku ve dokunma son derece faydalidir. Fareler ve diger kemirgenler, cevrelerinde nesneleri algilamak ve kendilerini yonlendirmek icin BURUN KILLARINI kullanir. Bu killar saniyede 5 ila 25 kez arka ve one hareket eder ve beyin, bu sinyalleri zaman icinde entegre eder, boylece fare nesneyi taniyabilir. Bu, bizim bir sahneyi tararken goz hareketleriyle yaptigimiza benzer. Insanlar gorsel tarama icin GOZLERINI kullanirken, fareler KILLARINI kullanir.

Burada VURGULAMAK istedigim, hayvan beyinlerinin dunyayi haritalandirmasinin, TUM DUNYADAKI HERSEYI DEGIL, o hayvanin YASAMSAL IHTIYACLARIYLA ILGILI OLANLARI haritalandirmasidir. Beyin, hayvanin yasamsal faaliyetleri icin neyin onemli oldugunu baz alarak bir harita olusturur. Bu nedenle, beyin modelleri, hayvanin duyusal ve motor ekipmanina, ihtiyaclarina, durtulerine ve bilissel tarzina baglidir. Ornegin, bazi kuslar gece goc ederken Dunya'nin manyetik alanindan faydalanan sistemlere sahiptir. Bununla birlikte, bazi balik turleri—ornegin kopekbaliklari—elektrik alanlarini algilayabilen reseptorlere sahiptir. Bu, onlara elektrikli engerek baliklarindan kacinma yetenegi saglar, cunku bu baliklar avlarini sersemletip oldurmek icin elektrikli soklar uretebilirler. Insan beyinleri manyetik veya elektrik alanlarini haritalandirmaz. Neyse ki, bizler gorsel bilgi kullanarak mekânsal dunyamizi haritalandirabiliriz.

Beynin kullanildigi modeller, kendi baslarina beyin mekanizmalarinin dogasini ortaya koymadigi icin, beynin anlasilmasi son derece zor olmustur. Insan beynini ilk kez iki avucumun arasinda tutarken, kendime soyle dedim: "Gercekten beni ben yapan sey bu mu? Nasil olabilir ki?"