pentateuch'u kim yazdı-belgesel hipotez(sargon'a)

PENTATEUCH’U KİM YAZDI?
BELGESEL HİPOTEZ

Belgesel hipotez tarihi:

Yahudilik de hristiyanlık da, incilin de ifade ettiği gibi, pentateuch’ın -- tevratın ilk beş kitabı—musa tarafından yazıldığını kabul eder.
Nevar ki, son yüzyıllarda, yazarın başkası olduğu söylenmektedir. Belgesel hipotez bugün önemli ölçüde tüm liberal dinbilimciler tarafından kabul edilmektedir.

11. yüzyıl: ısaac ibn yashush , yaratılış36 daki edomite krallarının musa öldükten sonra bilinmeyen bir kimse tarafından eklenildiğini söylemiştir. Bu sebepten ötürü isaac “gaf yapıcı” olarak anılmıştır.

15. yüzyıl: rahip tostatus, bazı kesin bölümlerin kahinlerden biri tarafından yazıldığını, musa tarafından yazılmadığını ileri sürmüştür.
16. yüzyıl: Andreas van maes bir editörün musanın yazdıklarına ilavelerde bulunduğunu ileri sürmüştür.
17. yüzyıl: thomas hobbes musanın yazdıklarıyla çelişen kısımların kolleksiyonunu hazırlamıştır.
18. yüzyıl: üç araştırmacı( witter, astruc ve eichhorn) torahdaki çiftlerin iki farklı yazar tarafından yazıldığı sonucuna varmıştır. Doublet iki kez açıklanan kıssalardır, yaradılıştaki iki yaratılma kıssası,
Ibrahim ve tanrı arasındaki anlaşmayı anlatan iki kıssa,
Isaac’ın isimlendirilmesini anlatan iki kıssa,
Yakubun isimlendirilmesini anlatan iki kıssa,
10 emirin iki tipi(exodus 20 & deuteronomy 5),
Musanın kayalık meribahtaki iki kıssası.

Bu çiftlerin birbiriyle çeliştiği görülür. Çoğunlukla, biri tanrıyı yahwe diye adlandırırken diğer elohim olarak adlandırmıştır.

19. yüzyıl : bilginler torahta bir kaç üçlünün olduğunu farkettiler. Bu üçüncü bir yazarın karıştığını gösterdi. Sonra deuteronomy’nin pentateuch’taki diğer dört kitaptan farklı bir dil stilinde yazıldığına karar verdiler.
Sonuçta, 19.yüzyıl sonunda, liberal bilginler pentateuch’ta 4 yazarın ve 1 editörün aktif bir yer aldığı görüşünde uzlaştılar.
20. yüzyıl : akademikler belgesel hipotezi hangi mısraların kimin tarafından yazıldığını belirleyerek refine ettiler. Ayrıca bu yazarların isimlerini de saptamaya çalıştılar.
1943’te, pope pius XII bir divino afflante spiritu dağıtımı yaptı ki bunda akademikleri incildeki yazıların kaynağını araştırmaya davet etti. Son arkeolojik buluşlar ve linguistik analiz araçları hipotezdeki araştırmayı kolaylaştırdı. Belgesel hipoteze olan inanç bir takım faktörlerle tetiklendi, şöyle ki :


**çeviri: usrenin
*diğer bölümleri kısa zamanda peyderpey çevireceğim.

Anachronism(tarih hatası), edomite kralları listesinde olduğu gibi.
Ikili ve üçlü kıssalar.
Çeşitli pasajlar tanrıyı farklı şekilde tanımladılar.
Sel baskını kıssası iki farklı kıssanın birbirine karışmış halini içeriyor.

Arkeolog ve dilbilimcilerin inanışına göre yüzyılar önce yahudilerin arasında yazı yazma pentateuch’taki olaylardan sonra gelişmiştir, dolayısıyla bu ilk 5 kitabı musa yazmış olamaz.
Bu faktörler dinbilimcilerin pentateuch’un hibrid(melez) ve musanın ölümünden ve kitapta anlatılan olaylardan epey sonra yazılmış olduğu sonucuna varmasını sağlamıştır.
Yazarlar ve redaktörler bilinmiyor. Böyle olduğundan, musanın okuma yazması olmadığına dair inaçları muhtemelen yanlıştı. Exodus zamanında yahudilerin etrafında yaşayan bir çok büyük medeniyetin okur yazar olduğuna dair arkeolojik kanıt bulunmuştur.
Dolayısıyla musanın da okuma ve yazma bildiği kabul edilebilir.

Belgesel hipoteze göre çeşitli yazarlar tarafından yazılmış yazılar:
J: yazısında insanlığı odak alan ve büyük ihtimalle kadın olan bir yazar. Yazısı kadınlara E nin gösterdiğinden daha çok duyarlılık gösteriyor. Tanrının adı olarak JHWH kullanır, tanrıyı antropomorfik terimlerle anlatır: tanrı ademi çamurdan yarattı, adem ve havva ile bahçede konuştu; musayla konuştu.
Yazar güney judah krallığında yaşıyordu, ısrail tarihinin ilk çağlarında ki o zamanlar doğa ya da bereket dinine mensuptular. Yazar judean mahkemesinin bir üyesi de olabilir. Judeanın perspektifinden israil tarihini anlatan az çok tam bir hikaye yazdı.

J tahminen milattan önce 848 ( kral jehoamın judah da güç kazandığı zamanlar) ve 722 (assyrians kuzey israil krallığını yıktılar ve insanlarını sürgüne gönderdiler) yazılmıştır. Bazı bilginlere göre j milattan önce 10. yüzyıla tarihlenir.

E: dini ve ahlaki düşünceler üzerine yazan yazar, büyük ihtimalle erkekti, tanrıdan sürekli olarak “elohim” olarak bahsetmiştir, kuzey israil krallığında yaşamıştır. Kuzey krallık perspektifinden israillilerin az çok tam tarihlerini yazmıştır. Tahminen milattan önce 922 ve 722 yılları arasında yazmıştır. Musayı rusal atası olarak gören bir shiloh din görevlisi olabilir.

D: J ve E den daha sonra yaşayan bir yazar, çünkü israil tarihinin sonraki gelişmelerinden haberdar. Yaşadığı tarih eski israil dininin ruhsal ve etik dönemi, milattan önce 622 civarı. Deuteronomy kitabının nerdeyse tamamını yazdı, joshua, judges, 1 & 2 samuel ve 1 & 2 kings’leri yazdığı gibi. Ikinci bir yazar orijinal yazıyı jerusalemin babylonianlar taraından m.ö 587’de yıkılmasından sonra düzenledi.

**devamı geliyor...

2 kings’e son iki bölümü ekledi ve başka bir yere babylonian saldırısından sonra durumlardaki değişikliği yansıtmak için pasajlar ekledi.judah’da yaşıyordu- büyük ihtimalle jerusalemde(kudüs). Levitical bir din görevlisi olabilirdi- belki jeremiah.

P: yazıları tanrıyı merkez alan bir yazar. Bir papazın perspektifiyle eklemeler yapmıştır. Rahip(din görevlisi bahabında) lerin yaşamlarını tartışmıştır, dini adetleri(ritüel), tarihleri, ölçüleri, kronojileri, soyları, tapınmayı ve hukuku.
Aaron’u ruhi ata olarak kimliklendiren bir rahipti. Tanrıyı uzak ve üstün bir ilah olarak görürdü, J ve E de olduğundan daha az kişisel; bazen katı ve eleştirel.
Acıma, merhamet, nezaket,pişmanlık yazılarında görülmüyor; J, E ve D nin yazılarında yaklaşık 70 kez geçiyor bunlar.

J ve E nin çalışmasından memnun değil ve P yi melekler, rüyalar ve konuşan hayvanlar gibi J ve E de görülen konseptleri reddeden bir alternatif olarka yazmış. Sadece aaronun soyundan gelen leviteslerin rahip olacağına inanırdı. J, E ve D den sonra yaşamıştır çünkü bu üçünün bilmediği diğer peygamberlerin kitaplarını bilmektedir.
Ülkenin dininin papazlara yaraşır/meşru bir seviyeye ulaştığı bir dönemde yaşamıştır, kudüsün m.ö 587’de yıkımından önce. Yazıları J ve E ninkinden sonra yer alır.

R: bir aaronid papaz olan bir redaktör, bu yüzden açıkça bir erkek. J, E, P ve D nin yazılarına eklemeler yaptı.

Yaratılışın ilk on bölümünde J, P ve R nin pasajlarını belirten bir kopya hazırladık.
Her bir yazarın yazıların farklı bir renkle gösterildi. Yaradılış hikayelerinde ilk efsane P tarafından yazılmıştı. Ikinci bölüm boyunca J devreye giriyor ve ikinci bir hikaye anlatıyordu. Nuh tufanında, yaradılış 6:5 den 8:22’ye, redaktör alternatif bir yaklaşım getiriyordu. P den ve J den seçimler sunuyordu. Yaradılış 6:5 den başlanıp J nin ilavesi okunabilir; tüm bir hikaye. baştan başlanıp P’nin yazısı okunabilir. P sürekli, J den dikkate değer bir şekilde farklı olarak yazmıştır.

Belgesel hipoteze göre Pentateuch nasıl evrimleşmiştir:
Friedmann 3, asurlular kuzey krallığı milattan önce 722’de fethettiklerinde bir çok göçmenin güney judea ya aktığını ve gelirken yanlarında kutsal E yi getirdiklerini öne sürmüştür. Akabinde, E ve J birleştirilerek tek bir döküman haline getirilmiştir ve JE olarak anılmıştır.

D muhtemelen bir yüzyıl sonra yazılmıştır. Milattan önce 622’de, yazıldıktan kısa bir süre sonra, rahip hilkiah tarafından tapınağın yakınında bulunmuştur.Daha sonra D, JE ile birleştirilmiştir.

P kral josiah’ın ölümünden önce m.ö. 609’da yazılmıştır, muhtemelen kral hezekiah’ın hükümdarlığı sırasında. JE’ye bir alternatif olarak yazılmıştır.
R ; J,E, P ve diğer dökümanları yahudilerin ilk 4 kitabı içinde birleştirmiştir.Pentateuch’u tamamlamak için buna deuteronomy’i-D’nin yazılarını- eklemiştir.


*devamı geliyor

Düzenlemeyi yaptığında, JE, D ve P dökümanları geniş bir deveran içindeydi.
Herbiri çeşitli guruplar tarafından destek görmekteydi. R bu kaynakları birbirine daha bağlı tek bir döküman haline getirmeye çalıştı. Friedmann’a göre redaktör Ezra’ydı.

Doğaldır ki, çeşitli yazarlar sık sık yazılarına israil ve judah dışındaki önceki pagan kaynaklarından alıntılar yapmışlardır. “mezapotamya’da bulunmuş yazılara bakılarak çok açıktır ki tevrattakine paralel bir edebiyat milattan önce 3. bin ile 1. bin arasındaki bir dönemde var olmuştur. Hukuk kurallarını, yaratılış öykülerini, ilksel hikayeleri, epik öyküleri, ve mezopotamya tarihinin çeşitli dönemlerinin benzeri hikayelerini biliyoruz.” Nuh’unkine paralel olan bir sel hikayesi eklenebilir.

Belgesel hipotezin kötüye kullanımı:
1919’da, alman nazi partisi kurulduğunda, belgesel hipotezi alman din adamları tarafından geniş kabul görmekteydi. Naziler bu hipotezi tevratın efsaneler, mitler, kahramanlık öyküleri ve kurguların bir kolleksiyonu olduğuna olan inançlarını yükseltmek için kullandılar. “ naziler yeniden gözden geçirdikleri alman hristiyanlığı adı verilen bir hristiyanlık geliştirdiler ki bundaki tevratı alman mit ve efsaneleriyle değiştirdiler. Alman hristiyanlığı halk tarafından tutulmadı, fakat nazi partisinin liderlik inançlarına örnek oluşturduğundan bir çok ünlü alman hristiyanın şehitliğine katkıda bulundu.

References:
R.E. Friedman, "Who Wrote the Bible?" Harper Collins, San Francisco, CA, (1997).
Ibid, Page 79
Ibid, Page 87-88
P.C. Craigie, "The Old Testament: Its Background, Growth & Content," Welch Publ. Co, Burlington ON Canada, Page 121.
Ken Collins, "The Torah in modern scholarship," at: http://www.kencollins.com/Bible-p2.htm
Copyright © 1997 to 2001 incl., by Ontario Consultants on Religious Tolerance
Latest update: 2001-AUG-14
Written by: B.A. Robinson



** sargon yordun beni, oku artık adam gibi sınav yapacam , bu arada çevirdiklerimi www.geocities.com/pisagoruz adresine koyuyorum, istersen seninkinleri de başka ya da aynı adres altında düzenli bir şekilde yerleştirebiliriz. diğer istediğini de önümüzdeki günlerde çevirecem.
sevgiler usrenin(allahsızlık aydınlığa götürür)

[sargon]

Sevgili Usrenin,

eline sağlık. Gayet güzel bir çeviri olmuş. Bence gerçekten enteresan bir metin. Bu metni düzenleyip haber/makaleler bölümüne koymak istiyorum. Ancak önce format açısından biraz düzenlemek (orijinal yazının formatına uygun bir şekilde) ve Eski Anlaşma'da geçen isimleri Eski Anlaşma'nın yeni çevirisine uygun bir haline getirmek gerekiyor diye düşünüyorum. Bunları hafta sonu yapıp metni haber/makaleler köşesine asmak istiyorum. Senin için de uygunsa tabii.

Çevirileri kaybolmaması için internette ayrı bir yerde saklamak fena bir fikir değil. Biraz biriktirdikten sonra gruplara ayırıp bir web sitesinden yayınlanadabilirler.

Son olarak sevgili usrenin, bunları çevirmek o kadar kolay bir iş değil, biliyorum. Ama biz yorulmazsak, ne olacağını sen de biliyorsun. Dün 32.günde Kombassan'ın Y.K. başkanının konuşmasını seyrettim. Adamın nasıl saçmaladığını duyunca mideme kramplar girdi. Böyle adamlara kalacak meydan. Neyse sen biraz mola ver, sonra 2 çeviri daha gönderecem

sevgili sargon
benim çevirdiğim herhangi birşeyi istediğin yerde yayınlayabilirsin. bunun için benden izin alman gerekmiyor. pek yakında diğer istediklerini de çevirecem. bu arada verdiğin yazıda noktalama işaretlerine ve düz yazı kurallarına pek uyulmamış, biliyorsun dini yazılar genelde grammer hataları içerir, o yüzden bu çeviriye de ister istemez yansıyor, belki orada değiştirilmesi gereken tek şey özel isimlerdir. mesela joseph bizde yusuf olarak anılıyor olabilir ama ben bundan emin olmadığım için bu tarz şeyleri ingilizce olarak bıraktım. yazı üzerinde her türlü düzenlemeyi yapabilirsin.
sevgiler