Dijital sömürgeleştirmeye karşı Özgür Yazılım

[KızıL]

Yaşasın Özgürlük Yaşasın Özgür yazılım...


Özgür yazılım felsefesinin kurucusu ve bu konuda birçok uygulamanın geliştiricisi olan Richard Stallman ile Özgür yazılım üzerine sohbet ettik.


Ülkemizde son yıllarda kullanımı artan GNU/Linux işletim sistemleri ile beraber Özgür Yazılım'ın kendisi de daha çok tartışılmaya başlandı. GNU projesinin ve Özgür Yazılım Vakfı'nın kurucusu Richard Stallman ile özgür yazılımın ne olduğundan telifli yazılımların bağımlılık ilişkilerine birçok konuda yaptığımız "sanal" röportajın bu tartışmalara önemli bir katkısı olacağını düşünüyoruz.

soL
Özgür yazılım nedir sorusuyla başlayalım isterseniz?
Özgür yazılım kullanıcının özgürlüğüne ve kullanıcı topluluklarının sosyal dayanışmasına saygı duyan yazılımdır. Özgür yazılım, sizin yani kullanıcının dört temel özgürlüğe sahip olmanızı sağlar.
Özgürlük 0, bir programı istediğiniz gibi çalıştırma özgürlüğüdür.
Özgürlük 1, programın kaynak kodunu çalışabilme ve programın ne yapmasını istiyorsanız o şekilde değiştirebilme özgürlüğüdür.
Özgürlük 2, istediğiniz zaman programın tam kopyalarını dağıtabilmenizi sağlar.
Özgürlük 3, değiştirdiğiniz programı dağıtabilmenizi sağlar.
Bir program bu özgürlükleri sağlıyorsa özgür yazılımdır. Özgür yazılımla kullanıcıların hem bireysel hem toplumsal olarak kendi hesaplamaları üzerinde kontrolü vardır.


Biz bu özgürlükleri sağlamayan yazılımlara özgür olmayan, telif haklarıyla korunan yazılımlar diyoruz; bunlar kullanıcıya etik olmayan bir sosyal sistem sunar ve yazılımı geliştirene kullanıcıya göre adil olmayan bir güce sahip olmasına yol açar. Bu kullanıcıları böler çünkü paylaşma hakları yoktur ve çaresiz kılar çünkü kaynak koduna sahip değillerdir. Hiç kimse bu güce sahip olmamalıdır, bu yüzden özgür olmayan yazılımlar var olmamalıdır.
Eğer bilgisayar kullanmak ve özgürlük istiyorsanız, özgür yazılıma bağlı kalmak tek yoldur.


Türkiye gibi ülkelerin bir gelişme ve endüstrileşme stratejisi olarak Windows’tan neden kurtulmaları gerekir?
Özgür olmayan yazılım kullanmak gelişme bile değil, bağımlılıktır. Kullanıcılar yazılımı yönetemedikleri, hatta ne yaptıklarını bile kontrol edemedikleri için, programı geliştirene bağımlıdır. Bu kendi endüstrilerinin esas işi yapmasına engel olur. Özgür olmayan yazılım bir çeşit dijital sömürgeleştirmedir, tek fark sömürgeleştirenin bir başka ülke değil bir şirket olmasıdır. Sömürge sistemleri genelde sömürgelerini endüstrisizleştirir, sömürge gücüne bağımlı kalmalarını devam ettirebilmek için.



Özel olarak Windows kullanmanın bilgisayar mühendisliği öğrencileri için dezavantajlarının ne olduğunu düşünüyorsunuz?
Açıkçası dezavantaj kelimesi konuyu değerlendirebilmek için biraz zayıf kalıyor. Okulların toplumsal bir görevi vardır; bir sonraki nesili özgür, paylaşımcı, bağımsız, yetkin olabilecekleri şekilde eğitmek. Telif haklarıyla korunan yazılımı öğretmek (Windows ya da başka bir şey) bağımlığı öğretmektir. Bu okulun görevinin tam tersidir ve affedilemez. Aynı okul öğrencilerine Windows kullanmak yerine sigara içmeyi de öğretebilir.
Bir okul, bilgi paylaşımının mekanıdır. Telifli yazılımlar bilgi kısıtlı olduğu için ve bu bilgi kullanıcılardan esirgendiği için, eğitimin düşmanıdır; bu yüzden okula ait değillerdir.


İspanya ve Hindistan’ın bazı bölgelerinde, devlet okulları sistematik olarak özgür yazılıma geçtiler. Tüm dünya bunu yapmalıdır.
Özgür yazılımın gelişmekte olan ülkeler için bir başka iyi tarafının da bu yazılımların kendisine ve geliştirilmelerine daha az ödenmesi olduğu savunuluyor?

Tasarruf güzel bir şey, ama özgürlük ve sosyal dayanışmanın yanında ikinci bir konu.
Şunu da unutmamalıyız, ilk başta özgür yazılıma geçmek, kullanıcıları eğitmek gibi şeyler de düşünüldüğünde masraflıdır. Kısa vadeli düşünenler telifli yazılım kullanmaya devam edebilirler; çünkü kısa vadede telifli yazılımda kalmak daha kârlıdır.
Bunun yerine özgür yazılıma geçmeyi bir yatırım olarak düşünebiliriz; sonraki masrafları kısacak bir yatırım olarak. Ama tek düşündükleri yine bu kârlılık ise, aslında telifli yazılımdan kurtulmak için var olan birçok nedenden en yapayını bulduklarını söyleyebiliriz. Özgürlüğe sadece kârlılıklarını arttırdıkları sürece değer veren insanların onu uzun süre ellerinde tutamamaları kuvvetli bir ihtimaldir.
Türkiye’de bilgisayar programcılarının özgür yazılım ve GNU/Linux işletim sistemi hakkında temel bir bilgisi var. Aslında Türkiye’nin kendi GNU/Linux dağıtımı var, devlet tarafından desteklenen Pardus. Bununla ilgili ne düşünüyorsunuz?

GNU/Linux sistemleri temel olarak özgür yazılımdır, ama Pardus bu sisteme özgür olmayan yazılımlar ekleyen dağıtımlardan biri. FSF Pardus’u öneremez, çünkü Pardus’un tamamı özgürlüğünüze riayet etmiyor. Yüzde 100 özgür dağıtımlar için gnu.org/distros adresine bakabilirsiniz.
Özgür yazılım ile telifli yazılımlar arasındaki şu anki durumu değerlendirebilir misiniz? Yazılımın ve insanların geleceğini nasıl görüyorsunuz?
Geleceği göremiyorum, çünkü gelecekte ne olacağı “size” bağlı. Eğer özgürlüğe değer veriyorsanız ve özgürlüğünüz için mücadele ederseniz, “sizin” yardımınızla kazanabiliriz. Kimse “sizin” yardımınız olmadan bizim çabalarımınız yeterli olup olmayacağını bilemez.

[ChoPin]

şu an linux kullanmaktayım ve herkesede tavsiye ederim. bu sene itibariyle zaten linux ubuntu windowsun tehlikeliler listesine girmiştir . google firmasının chrome os işletim sistemi büyümeyi daha ileriye götürecektir .

[dogruistan]

Bende Ubuntu 11.4 kullanıyorum ve herkeze tavsiye ediyorum windows dan çok daha hızlı kolay ve rahat üstelik bedava kurulumuda çok basit
Ubuntu kurup birde yanına Wine yi kurdunuzmu windows u kaldırın çöpe atın ona verdiğiniz paralara yazık

[errata]

Özgür yazılım anlayışının tamamen kapital düşmanı, saf komünist anlayışlı bir yazılım felsefesi süreci olduğunu düşünmüyorum. Burada özgür yazılım derken kastedilen yalnızca; yazılımın kaynak kodunun herkese açık olması, bedava dağtımının ve parayla satılmasının serbest bırakılmasıdır. Başka herhangi bir eksantirik anlayışın buna yapıştırılması son derece manasız. Paylaşımcı olmak için komünist olmak ya da kapitalizme düşman olmak gerekmiyor.

FSF'de , GPL çalışmaları sırasında 1990'ların ortalarına kadar bu süreçler üzerinde çok kafa patlatıldı, özgür yazılımın düşünür tayfası bununla oldukça fazla meşgul oldu. Bir zamanlar FSF çatısı altında bulunan Eric S. Raymond gibi iri yazılımcılar bu saçma "komünistlik" anlayışı yüzünden kendi oluşumlarını kurmak zorunda kaldılar. (Open Source Initiative) Eric S. Raymond'un oldukça bağnaz bir Amerikan milliyetçisi ve bireysel silahlanma taraftarı olduğunu söylemeliyim. Buna rağmen oldukça sıkı bir özgür yazılım, açık kaynak insanıdır.

Richard Stallman özgür yazılım dünyasının görünürdeki babası olabilir, bu durum onun öncü ve eylemci fikir lideri olmasından kaynaklanıyor. Fakat ben Richard Stallman, Miguel De Icaza, Eric S. Raymond, Linus Torvalds gibi adamların saçma sapan siyasi görüşler nedeniyle birbirleriyle kavga etmesini değil, beraber çalışarak yazılımın ve genel dijital haklarımızın önündeki kısıtlamaları, absürdlükleri, engelleri yıkmalarını istiyorum.

Windows 7 çalıştıran bir diz üstü satın aldığımda bunda çalıştırdığım blue-ray diskin çıkışını HDMI üzerinden 105 ekran LCD TV'mde oynatamıyorsam burada bir sorun var demektir. Windows 7'ye para verdim, dizüstü bilgisayara para verdim, TV'ye para verdim, filme para verdim fakat izleyemiyorum! Neden? DRM. Tam bir saçmalık!

Çözüm Microsoft'a, Amerika'ya, Oracle'a ya da Google'a saldırmak değil, etkili bir şekilde özgür yazılımlar geliştirmek, dağıtmak, yaygınlaştırmaya çalışmaktır.

[mahirzz]

bir bilgi işlem uzmanı olarak söylüyorum ki windows 7 kadar başarılı bir open source işletim sistemi göremedim. hangi alanda diye soru eklerseniz ? günlük kullanım açısından diyebilirim. tabii ki bir firewall yapacaksınız pfsense tercih edebilirim. ya da wikipedia için ubuntu üzerine mysql apache felan kurup çalıştırmak daha mantıklı. tabii vmware veya virtualbox gibi yazılımlar ile sanallaştırmak daha güzel oluyor.

linux un başarısızlığı arkasında maddi bir desteğin olmamasından olabilir temelde.

özellikle ubuntu nun son versiyonunda kullanım mantığı dahi değişmiş.. işe şu yönden bakabilir siniz > bir işletim sisteminiz var ve bunun kodlarının açık olması iyi olabilir diyebilirsiniz.

ama bu cümle ancak siz bir örneğin ci sharp uzmanı felan gibi bir yazılımcı iseniz geçerli olmalı, aksi halde değilseniz o zaman size uygun olan kesinlikle rahat kullanabileceğiniz ve desteği ile beraber, kırılmadan çalışabilecek bir yazılımdır (işletim sistemi yani)..

bu yüzden şu an win7 en iyi işletim sistemi..

eğer kendi muzik çalma programınızı kendiniz yazabiliyorsanız o zaman olmayabilir

[tisane]

ben de ubuntu kullanıyorum herkese tavsiye ederim. günlük kullanım için fazla bir bilgi beceri gerektirmiyor yalnız bir sorun çıktığında sorunun çözümü windowsa alışan biri için karışık gelebilir. en iyi yanı antivirus programına gerek kalmaması. böylelikle bilgisayar daha hızlı çalışıyor.

[errata]

Farklı linux dağıtımlarını destekleyen oldukça hegamonik firmalar mevcut -intel, ibm, adobe, canonical, symbian, etc.-

Windows 7 gibi bir işletim sistemi yapılamıyor demek makul bir bakış açısı değil. Öncelikle Linux sistemlerin gönüllülük esasıyla işleyen bir mekanizmaya sahip olduğunu iyi anlamak lazım. Birileri linux üretip bunu kullanıcılarının beğenisine sunuyor gibi bir düşünce linux için uygun bir düşünce değil. Bir şeyler eksikse "linux'ta bu neden yok" demek yerine "bunu nasıl yapabiliriz" demek gerekiyor. Çünkü Linux'u kullanan insanlar aynı zamanda onun geliştiricisi olabiliyorlar. Bu bakımdan, konu memnuniyet olduğunda piyasa malı ticari işletim sistemleriyle linux karşılaştırmaları gerçek anlamda tutarlılık sağlayamayacaktır. Linux dağıtımlarını ve dolayısıyla GNU yazılımlarını kullanan ya da geliştiren insanlar zaten bu döngünün ve gereksinimlerin farkında olan insanlar. Farkedebileceğiniz gibi GNU Linux dağıtımlarında mevcut çoğu yazılım bir gereksinimin sonucu vardır ve kullanımdadır.

[mahirzz]

ben bilgi işlem uzmanı olduğum halde yazılımcı değilim, ve işe yarar bir yazılım geliştirme becerisine sahip değilim, kullanıcıların yüzde kaçı işe yarar bir yazılım geliştirme becerisine sahip. eğer birileri bu işi üstüne almışsa o kişilerin bunda bir "emek" harcamış olması durumuda yokmudur ? bir düzgün yazılımın geliştirilmesi bazen yıllar alıyor iken, o kişi veya kişiler yıllarını harcayarak bir yazılım geliştirdiğinde bizde bedavadan kullanmamız doğru olur mu ?

bence paralı olmalı ancak kaynak kodu açık yada yapdığı şey açık olmalı ve arka planda gizli işler yapmamalı. yani nasıl çalıştığını bilmesek veya kodun motoruna ulaşamasak bu olabilir, ama yapdığı işlerin tam ve net bir tanımı olmalı.

tıpkı bir çikolata benzeri bir şey yiyorsunuz, onun parasını ödeyeceksiniz, ayrıca içerdiği malzemeleri bileceksiniz, ama tarifini bilmek gerekmiyor. bilmeyebiliriz.

bir yazılım alırken onun parasını vermeliyiz, kaynak kod kapalı olabilir, ancak yapdığı işler bizim bildiğimiz şeyler olmalı, arka planda internet bağlantısı yapıp bizim bilgilerimizi bir yerlere gönderme kodları gibi kodlar varsada bilmeliyiz.

linux gönüllü insanların yapdığı derken bu insanlar ancak üst düzey yazılımcılar olabilir, aksi halde sıradan hiç bir kimse yazılım geliştiremez. kaldı ki eğer olay bir proje ise sonradan projeye dahil olan bir kimse o ana kadar olan tüm gelişmeleri de anlayacak kapasitede olmalıdır.

bir şirketin (örneğin, microsoft, örneğin vmware, mcafee, sun, ..) yapdığı projeler başarıya ulaşmaları daha yatkın oluyor.

bu bakımdan günümüzde işletmlerin en az %90 ında xp yada win 7 gibi işletim sistemleri mevcut.

bu ubuntu gibi bir işletim sisteminin tercih edilmediğini gösterdiği gibi.
aynı zamanda bu işletim sistemlerinde eksikliklerin de çok olmasından kaynaklandığı içindir.

ben kendim biliyorum kaç defa, kaç farklı linux dağıtımını kurup ardından 1 gün sürmeden tekrar kaldırdığım olduğunu..

bu tür işletim sistemleri standart kullanıcıların standart ihtiyaçlarını karşılamakta tam yetkin değiller. ancak bir amacınız varsa:

örneğin benim bir ara bir firewalla ihtiyacım vardı. ve bunu linux üzerinde kurulan bir open source yazılımla çözdüm.

idealler olabilir, ya da olması gerektiğini düşündüğünüz şeyler. ancak gerçek hayat sonuçlarla ilgilidir. o yüzden windows 7 ya da windows xp, >> ubuntu fedora pardus debian gibi işletim sistemlerinden önde gidiyor.

yoksa kimse 150 $ lisans parası vermek istemez..

hele hele örnein bu 100 bilgisayarı olan bir işletme için 150x100 = 15000 dolar gibi rakamlara ulaşıyorsa.

bir de office var. std mic. office 310 $, 10 bilgisayar için: 10 x 310 = 3100 $ ve 50 bilgisayar için : 310 x 50 = 15500 $

hiç bir firma bunu vermenin gerekli olmadığı bir durumda bunu vermek istemez tabii ki. ancak şu var ki open office de eksiklikler var.

[mahirzz]

bu olayı araba olayına benzetebiliriz. bir oto alıyorsunuz. bilmeniz gereken arabanın nasıl kullanıldığıdır. yön vermek, durmak kalkmak, kapı açmak, silecekleri çalıştırmak, vs.

şunları bilmezsiniz: manifold nasıl tamir edilir, buji nasıl değiştirilir, hangi tip dişliler vites kutusu içinde yer alır, ...

bilmenize de gerek yokdur. çoğu kimse de bilmez.

çünkü bu işden para kazanan servisler, tamirciler mevcuttur. arabanızı çekersiniz servise, kontrolleri yaptırırsınız.

[errata]

mahirzz, bir yazılım ve araba birbirinden farklı üretim prensiplerine sahip şeylerdir. Bir arabayı üretir bir kişiye satarsın, bir yazılımı ürettiğinde onu kopyalar sonsuz sayıda insana satarsın, dağıtırsın.

Birileri bedava, özgür ve açık kaynaklı yazılım geliştiriyor ve bunu dağıtıyor, neden dağıtmasın? Ayrıca bu, açık kaynak yazılımların tümüyle bedava olması gerektiğini ve öyle olduğunu neye göre savunuyorsun? Lütfen aç ve büyük özgür yazılım lisanslarının içeriğini oku, hiç biri "ürettiğin herhangi bir yazılımdan para alamazsın" demiyor. Hatta öyledir ki mesela bir linux dağıtımını sadece bir hediye kutusuna koyarsın ve 1000$ para talep edebilirsin, bunun bir kısıtlaması yoktur.

Yazılımını bedava vermek isteyen insanların bunu neden yaptığına dair tezleri oldukça farklı nedenlere dayanır. Sana şimdi bunu açıklamak isterim yalnız konuyu kişiselleştirip, ön yargılarından kurtulamayacağını bildiğimden yalnızca bir kaç bağlantı adresi vermek istiyorum.

http://www.emo.org.tr/ekler/7c6326a2cfccd2f_ek.pdf
http://www.catb.org/~esr/writings/cathedral-bazaar/

Yazılım mevzusundan anlamadığını söylüyorsun, evrim teorisinin konuşulduğu noktalarda neden evrim olamayacağına dair programlama temelinde örnekler veriyorsun. Sence de biraz garip değil mi?