EVRİM :)

[meas_0]

Keith Chen, Yale Üniversitesinde ekonomi bölümünde görev yapan bir
profesör. Keith Chen'in araştırması, maymunlara,
para kullanmayı
öğretmek
ve bunun sayesinde topladığı bilgileri, bizlerin
yani insanların, para ile olan ilişkisini karsılaştırıp, çeşitli sonuçlar
çıkarmak.
Araştırma,Yale
Üniversitesinin maymun laboratuarında başlıyor. Bu laboratuarda 7 adet
capuchin maymunları, bir ana ve birçok küçük deney
kafeslerinde, para
kullanmayı öğreniyorlar.
Para olarak, gümüş renkli, somun kullanılıyor.
Süreç gayet basit.
Ana kafesten bir maymun alınıp,deney kafesine
koyuluyor. Bu maymuna para adını verdikleri somun
veriliyor. Maymun
öncellikle bu somunu kokluyor, ağzına götürüyor.
Bu aşamada bir tepsi
içinde çeşitli yiyecekler getiriliyor: elma, üzüm
ve jell-o.
Amaç, bu 7 maymunun her birinin sevdiği yiyecek türünü bulmak
ve bu yiyeceği elde
etmek için parayı kullanmalarını sağlamak.
Deney kafesindeki maymun elmayı
seçiyor. Araştırmacılar, maymuna elmayı vermeden
önce, elinden parayı
alıp,
maymuna yiyeceği veriyorlar. Bu süreç haftalarca
sürüyor ve maymunlar
birkaç hafta sonra, ellerindeki somunun yani
paranın gücünü anlamaya
başlıyorlar. Maymunlar paranın kullanımını;
araştırmacılar, en çok
tercih
edilen yiyeceği öğrendikten sonra, yeni bir süreç
başlıyor:
fiyatlandırma.
Bu yeni süreçteki amaç, maymunların, biz insanlar
gibi rasyonel kararlar
verip vermediğini bulabilmek. Böylece
araştırmacılar, birçok maymunun
tercihi olan jell-o'nun fiyatını iki somun,
elmanın fiyatını yarım somun
ve
üzümün fiyatını ise bir somun yapıyorlar.
Buldukları sonuç ise gerçekten
ilginç. Maymunlar, deney sırasında, biz insanlar
gibi para harcama
konusunda çoğu zaman rasyonel davranıyorlar.
Parasını, en çok yiyecek
alabileceği şekilde harcamaya başlıyorlar.
Maymunlar, 1 somun verip, 2
dilim elma almayı, fiyatı 2 somun olan bir adet
jell-o'ya tercih etmeye
başlıyor.


Buraya kadar her şey güzel! Günlerden bir gün,
yine ana kafesten, deney
kafesine alınan maymun, deney kafesindeki bir
tepsi içinde bulunan 12
somunu görüp, aniden çılgına dönüyor. Paraların
bulunduğu tepsiyi kapıp,
ana kafese fırlatıyor ve kendisini de ana kafese
atıyor. Ana kafesteki
bütün maymunlar bir anda gökten para yağdığını
görüp, yere düşen
paraları
kapışmaya başlıyorlar. Levitt, bunu yazısında
maymun tarihinde
gerçeklesen
ilk "banka soygunu"(maymunun tepsiyi çalması) ve
"hapishane kaçışı"
(maymunun deney kafesinden, ana kafese kaçışı)
olarak tanımlıyor.


Bütün bu kaos içinde araştırmacılar, ana kafesteki
maymunlardan parayı
geri
almaya çalışıyor. Olay biraz yatıştığı bir anda
Keith Chen, hiç
görmemeyi
tercih ettiğini söylediği bir olaya şahit oluyor:
Erkek maymunlardan
biri,
dişi maymunlardan birine yaklaşıp, ona elinde
bulunan somunlardan birini
veriyor ve bunun karşılığında dişi maymun, erkek
maymunun seks teklifini
kabul ediyor! Işin ilginç yanı bu iki maymunun
"işi" bittikten sonra,
dişi
maymun "kazandığı" parayı araştırmacıya getirip,
bununla üzüm almaya
çalışıyor. Chen, bu olayı maymun tarihindeki ilk "
fuhuş" olarak
tanımlıyor.


Üniversitenin araştırma etik bölümü, maymunlar
zerinde yapılan para
araştırmasının, maymunların yaşam koşulunu,
değerlerini ve gündelik
yaşamlarını tamamen değiştirdiği ve zedelediği
gerekçesiyle, araştırmayı
iptal edip, maymunlara para verilmesini
yasaklıyor.

Detaylari merak edenler icin:
Original article at

http://www.som.yale.edu/faculty/keit...T%206_5_05.pdf