— Zerdüştîlikte namaz
Daha önce belirttiğimiz gibi Zerdüştîlikte de günde beş defa
namaz kılınır. Sabah namazının Ze rdüş t lükte özel bir yeri oldu
ğundan ve s abah namazına da insanları horoz kaldırdığından bu
hayvan kut s al kabul olunur. Zerdüştîlerde asıl kıble güneştir. Gü*
neş olmadığı zaman da daha önce görmüş olduğumuz gibi ateşe yö-
nelinir. Önceleri ibadet açıkda yapılırken daha sonra ateşgede yap*
ma usulü yerleşmiştir. İbade t in ferdi ya da toplu halde yapılma*
sı mümk ü n d ü r. Toplu haldeki ibadetleri mubi t l er yönetir. Zer*
d ü şt r ahipl e ri üç sınıftır : Bunl ar sırasıyla Herbit, Mubit, ve Des*
t ur Mubit adını a l ı r l a r. (13)
http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/38/335/3394.pdf
III — Zerdüştîlikte kurban
Mazdeizmin gelişmesinden önce İ r a n da yığın halinde hayvan
kesme suretiyle ömrün uzatılabileceğine dair bir inanç va rdı. Zer*
düşt bu inancı o r t a d an ka ldı rmak için çok mücadele e tmi ş t i r. Zerd ü ş t ün bu çabasının nedenini hayvanları k o r uma a r zusunda oldu*
ğu kada r, sosyal görüş açısının genişliğinde de a r amak gerekir. Ni*
tekim bu toplu hayvan imhasının toplumun ekonomik gücüne olan
menfi tesirlerini görmemek imkânsızdır. Toplumun fertlerinden
büyük bir kısmının yiyecek et bulamazken, diğer bir kısmının da
ömür uz a tma ümidiyle toplu hayvan kesimini benimsemesi Zerd ü ş t ün sosyal adalet anlayışıyla bağda ş amıyordu; Bu sebeple kan*
lı, hayvan ka t l i aml a rı Ga t a l a rda menedi lmekt edir
yahudilerde olduğu gibi Zerdüştilikte de ateş yakmak kurban sayıl*
makt adı r
— Evlenme
Mazdeizmin evlilik konusunda ortaya koyduğu zannedilen kai*
deler son derece yanlış anlaşılmakta ve Mazdeizmden önce î r a n da
yürür lükte olan evlenme ile ilgili kaideler bu dine mal edilmekte*
di r. O kadar ki meselâ; Londra Üniversitesi Profesörlerinden Deniş
Saur a t, meslekdaşlarınm büyük çoğunluğu gibi mazdeizmin, ana,
bacı ve evlâtla evlenmeyi teşvik ettiğini yazabilmektedir. (15) Oy*
sa Zerdüştilik en fazla amca kızı ile evlenmeyi kabul eder.
î r a n d a, mazdeizm yerleşmeden önce, yakın akr aba l a r l a, hat*
ta derecesi yuka rda belirttiğimiz ölçüde de olsa evlenmeye cevaz
vardı. Ancak Zerdüşt bu kötü adetleri asla kabul etmiyerek bun*
larla devamlı olarak mücadele e t t i.
Eski İ r a n da evlenme konusundaki bu kötü adetlerin dışında
buna paralel diğer garip âdetler de va rdı r. Meselâ evlenmenin di*
ni şeklî ş a r t l a r ının yerine getirilmiş sayılması için muğl a rdan fet*
va almak yani gelinin önce muğ ile yatması gerekir. (16) Bu saf*
hadan sonr adır ki kadın kocasına teslim olunurdu.
Zerdüştün b ü t ün bu adatlerle çok sıkı mücadele etmesine ve
«size ki t ap bı r akdım, sizi şuurluluğa davet ediyorum. Kızınız, ana*
nız, bacınız size h a r am kılındı» (17) demiş olmasına rağmen or*
taya koyduğu dini bu gibi kusur l a r la malûl göstermek bilgisizlik
değilse eğer, kasıt eseri sayılmak gerekir.
Ayrıca Sasaniler zamında Mazdek adında birisinin; insanların
b ü t ün ma l l a ra ve kadınl a ra or t ak olması gerektiğini ileri sürdüğü*
nü görmüş tük. Bu şahsa göre suya, ışığa or t ak olunduğu gibi her-
şeye o r t ak olunmalıdır, evlenme akti kaldırılmalıdır. Nuşi Revan
zamanında Mazdek, taraftarlarıyla bi r l ikte isyan etmiş ve bunla*
rı Mazdekle bi r l ikte öldürülmüşse de, ileri sürdüğü fikirler âdet
olarak muayyen bir bölgede yaşamağa devam e tmi ş t i r.
Özetleyecek olursak, î r a n da yerleşmiş bulunan ve Mazdeizmle hiçbir ilgisi bulunmayan bir çok kötü âdet bilerek ya da bilme*
yerek zoroastrizme mal edilmiştir. Bu konuda söylenenlerin yan*
lış olduğunu, halen toplu halde ya ş amakta olan Zerdüştîlerin ha*
yat ve evlenme tarzlarını inceleyerek doğrulamak herzaman müm*
k ü n d ü r