Akıllı Hans / Hayvanlar akıllı olabilir mi ?

[sodomo--]

Akıllı Hans 20. yüzyılın başında yaşamıştı, ama benzerlerine bugünde rastlanabilir.. Bu, akıllı Hanslar sık sık sirklerde ya da televizyon şovlarında boy gösterirler. Onlar çoğunlukla sayı saydıkları ya da zihinden matematik işlemleri yaptıkları söylenen atlar ya da köpeklerdir.
Biri hayvana 7+9'un cevabı nedir gibi bir soru sorar. Eğer Akıllı Hans bir köpekse cevabı havlayarak bildirir. Eğer atsa ayağı ile yere vurur. 16 defa havladıktan sonra ya da ayağını yere vurduktan sonra durur. Seyirciler şaşkınlık içindedir. Hayvan kafasında düşünüp cevabı bulmuş olmalıdır. Ne kadar akıllıca !

Asıl akıllı Hans, Von Osten adında bir Alman göstericiye aitti. Von Osten, atının sahip olduğu varsayılan matematik dehası sayesinde büyük paralar kazanmıştı. Atının marifetlerini sergilemek için düzenlediği halk gösterileri o kadar büyük ilgi topladı ki sonunda bilimsel kurumların da dikkatini çekti. Matematik işlemleri yapabilen, okuyabilen, kelimelerin harflerini sıralayabilen, müzikteki ses aralıklarını anlayabilen bir atın düşüncesi Berlin Üniversitesi Psikoloji Enstitütüsü Başkanı Profösör Stumpf'u o kadar meraklandırmıştı ki öğrencisi Oskar Pfungst'tan konuyla ilgilenmesini ve ne olup bittiğini öğrenmesini istedi.

Pfungst kısa bir süre sonra atın değil zihinsel matematik işlemi yapmak, sayı bile sayamadığı, buna karşılık yaptığının muhtemelen, sahibinin elinde olmadan yaptığı bazı hareketleri fark etmek olduğu sonucuna vardı. Sorun bunu kanıtlamaktı. Osten'e atın yeteneklerinin dikkatle denetlenen şartlar altında incelenmesini öğretti. Von Osten atın kendisinden beklenenleri yapabileceğine o kadar inanıyordu ki hemen kabul etti. Pfunst'un planı ata sahibinin cevabını bilmediği ya da yanlış bildiği bir soru sormaktı. Böyle yaptığında Akıllı Hans soruların hepsine yanlış cevabı verdi. Sadece eğer sahibi doğru cevabı biliyorsa ve o sırada yanındaysa doğru cevap veriyordu.

Anlaşılıyordu ki at doğru sayıda vuruşa ulaştığında Von Osten farkında olmadan belirli bir hareket yapıyordu. Örneğin attan yediye kadar sayması istendiğinde at ayağıyla yere vurmaya başlıyor, yedi defa vurduğunda Von Osten'in yaptığı belli belirsiz bir hareket ona yeterli sayıya ulaştığını ve durması gerektiğini söylüyor ve böylece atın sayı sayabildiği izlenimi doğuyordu.

Von Osten atına bu şekilde yardımcı olduğunu şiddetle reddediyordu ve gerçekten de rasgele bir izleyici onun hiçbir şey yapmadığını düşünebilirdi. At belli ki hafif bir gevşeme ya da hafif bir nefes verme gibi neredeyse farkedilmeyecek kadar belli belirsiz olan ve kasıtsız olarak yapılan bir şeye tepki gösteiyordu.

Pfungst, Von Osten'in belli belirsiz hareketini yanlış anda yapmasını sağlayınca at da yanlış cevap veriyor, Von Osten'in cevabı bildiği ve hareketi doğru anda yaptığı durumda Akıllı Hans'ın cevabı da doğru cevap oluyordu.

Daha sonra Pfungst, at ayaıyla yere vurmaya başladığı zaman Von Osten'in her defasında başını belli belirsiz aşağı eğidiğini ve doğru cevaba ulaştığında yine hafifçe yukarı kaldırdığını fark etti.
Atın tepki verdiği şeyin Von Osten'in bu kasıtsız hareketleri olduğu anlaşılıyordu. Bununla birlikte hayvan o kadar hassastı ki Von Osten'in kailarının hafifçe kalkması ya da burun deliklerinin büyümesi de atın doğru cevap vermesi için yeterliydi.

Bu hikayenin en hoş tarafı, Hans'ın toplama yapamayacağını çok iyi bilen kuşkucu Pfungst'un da atın fark edebileceği belli belirsiz hareketler yapmaktan kendini alıkoyamamasıydı. Böylece eğer Pfugst doğru cevabı biliyorsa Hans yine soruya doğru cevabı veriyordu.

Hans bir matematik dehası olmasa da değişik kişilerin belli belirsiz hareketlerini algılama açısından son derece "akıllı"ydı.


(Hayvanların sessiz dünyası-Marian Stamp Dawkins-TÜBİTAK popüler bilim kitapları)

[ibrahim_z]

balıklar insanları baştan çıkarmak üzere birtakım oyunlara başvururlar.

sinekler idrak ve ilahi ilim sahibidir

ev fareleri yangın çıkarmak konusunda ustadır, direktifleride şeytandan alırlar

horozlar bizim göremedeğimiz meleklere görürler ve gördüklerinde öterler

eşşekler ise şeytanı görürler ve anırmalarının sebebi semer yemek falan değil şeytanı görmesidir

kurtlar insanlarla konuşur ve bizlere geleceğe dair haberler verir

öküzler de benzer şekilde insanlarla konuşmaktadır hatta yahudilere zamanında kendi sırtına binilmesinden hoşlanmadigını *çünkü gururlu bir hayvan oldugunu söyler

islama göre bu kadar şey yapabilen hayvanlar basit matematik işlemlerini mi yapamayacak... sen akıllı hansın mucizesini görememişsin iftira ediyon. gerçi hoş allah seninde *mühürlemiştir göremezsin.

[sodomo--]

Hayvanlarda "akıl" olabileceğini iddia eden var mı ?

Zanndersem hayvanlarda "akıl" değil ama "his/duygu" olabileceği gerçeği ile ilgilenmeliyiz. Evet, özellikle "memeli hayvanlar"oldukça hissi varlıklardır. Balina, yunus balığı, inek, koyun, kedi, köpek, geyik, maymun ve insan...Sevgiye reaksiyon gösteren canlılar memeli hayvanlardır. Özellikle insanlar arasında yetişen veya insanlar ile temasa geçen memeli hayvanlar da bu daha fazladır. Bütün memeli hayvanlar sevgiye reaksiyon verebilirler.

[mhmd]

Sn. Sodomo,

Çok etkilendiğim bir deneyi burada paylaşmak istedim.

Okudum mu? Seyrettim mi? Bilemiyorum. Çok eski bir tarihten aklıma düştüğü için kaynak konusu sorunlu. Ama çok beğendiğim için köşe başlarını aktarmaya çalışacağım. Şimdiden hafıza problemlerim için özür dilerim.
Primatlar içinde Şempanzeler insani davranışları en iyi yansıtan türdür. Bireysel olarak eğitilmeleri ile 130 şekli ve bu şekiller ile gerekli davranışları sergiledikleri görülmüş. Yapılan deneylerin büyük çoğunluğu da bireysel deneyler.
Anlatacağım deney sosyal aktarımın hayvanlarda varlığının olup olmadığı ile ilgili ve konu mankenleri sevimli primat dostlarımızdan Şempanzeler.

Üç şempanze, kapalı bir mekanda deney altına alınır. Odanın ortasında piramit şeklinde demirden bir düzenek konur ve şempanzeler normal olarak beslenirken, bu piramidin tepesine, en sevdikleri besin olan muz asılır.
Muza ulaşmak için hamle yapan şempanzeler üst kata yaklaşınca düzeneğe tehlikeli olmayan ama sinirleri uyaran volt düzeyinde elektrik akımı verilir. Bu akımı alan üç şempanze de muzlara ulaşamadan piramitten aşağı düşerler. Şartlı reflex icabı birkaç tekrardan sonra artık dostlarımız muzları görünce çıldırırlar ama piramide dokunmazlar bile. Zamanla artık muza karşı da bir istek görülmez.

Aralarından bir tanesini dışarı alıp bu deneye katılmamış yeni bir üye içeri koyarlar. Gurup kuruncaya kadar beklenir. Birbirlerine alışma süresi dolunca.
Muzu tekrar gösterirler. Yeni üyenin hamlelerini, içeride kalan iki şempanze, yeninin önüne düşerek, çekerek engellemeye çalışırlar. Yeni üye belirli bir süre geçince artık engellemeler, çekiştirmeler, hafiften vurmalardan bıkınca o da artık muza ilgi göstermez.
İçerde olan eski iki şempanzeden birini daha çıkarıp yeni bir şempanze koyarlar. Ve süreç yine aynı şeklinde devam eder. İlginç bir tespitte bulunurlar. Hiç elektrik yememesine rağmen ilk değiştirilen şempanze de engellemelere katılır ve ilk şempanzelerin davranışlarını gösterir. En son şempanze de çıkarılıp tümü değiştirilince de bu ritüel sürer gider.

Bu deney; dostlarımızın akıllı olduklarını göstermez belki, ancak; sosyal aktarımı öğrenebildikleri ve kopyalama özellikleri bulunduğunu ispatı sayılabilir.

Şahsen bu deneyi hatırlayınca yaptıklarım aklıma gelir her ne hikmetse
8O * * *

Hatalarımızı, cehaletimize bağışlayın.

[liopleurodon]

Hayvanlarda akıl olmadığını nerden çıkardığını anlamış değilim. Ama sanırım bir kavram kargaşası var. Bu nedenle önce aklın bir tanımını yapman lazım.

Buna mukabil, hayvanlar da zeka ve hafızaya sahiptir. Ama bu zekanın, hafızanın var yok değil, ne kadar olduğu barizdir. Yani, bir fil insandan 10 misli fazla hafızaya sahiptir. ama bir sazan balığı insanın ancak onbinde biri kadar hafıza ile yaşar. Basitçe, hayvanlarda (çoğu) akıllıdır. Fakat, bu aklı teraziye koyarsak, toplamda insana göre çok geride kalır.

[walla]

Her hayvan (eğer merkezi sinir sistemi varsa) bir miktar zekaya sahiptir Merkezi sinir sistemi yoksa sadece reflexleri ile yaşar hatta mikroorganizmalarda hiç sinir sistemi yoktur, canlılıklarınında farkında değildirler.

[sodomo--]

Muhammed çok doğru söyledin. Sosyal aktarım hayvanlarda önemli bir öğrenme şeklidir. Ben de buna ilginç bir şey ekleyeyim : Fareler bir yiyeceğin zehirli olup olmadığın nasıl anlıyorlar dersin ?

Cevap : Birbirlerini kobay olarak kullanarak.

İçlerinden bir tanesi yiyiyor ve diğerleri gözlem yapıyor. "Bakalım ölecek mi" diye. Hamam böcekleri de öyle. Bu yüzden fare zehiri ile farelerin yok edilebileceğini düşünmek hayal oluyor. Tabii eğer görmedilerse birbirlerini o zamanda "koku" aktarımı ile aynı türden bir bilgiyi öğreniyorlar. Mesela zehirli yemden ölmüş bir farenin cesedine yaklaşıp kokluyorlar ve ağzındaki yiyeceğin kokusunu ayırt ettikten sonra aynı kokuya sahip bir yiyeceğe yaklaşmıyorlar.

İlave olarak: Hani köpek sahipleri derler ya; benim köpeğim çok akıllıdır 50 kelime bilir diye, işte bu da yanlıştır. Köpekler veya maymunlar kelime bilmezler ama 50 ayrı hareketi birbirinden ayırdedebilirler. O yüzden doğru mantık köpeğin 50 "hareket" bildiğini söylemek olacaktır.

Yani hayvanlarda "dil" yoktur. Dile tepki vermezler. Onlar tek bir kelime bile bilemezler. Hayvan sahipleri üzülecek ama bu böyle...

Liop aklı bir tarif et de biz de bilelim. Hafıza ile akıl aynı şey mi ?

[walla]

Kelime yani ses organizma için bir uyarandır yani stimulasyondur. bir hayvan nasıl bir harekete tepki veriyorsa bir sesede tepki verebilir, yani hayvanlar kelimelerden anlarlar o sesi çıkaramasalarda. *(kapasiteleri yettiğince) Sonuçta insan davranışları, hafızası, zekası da bir şartlı öğrenme değilmidir. Hayvanların da evrim süreci devam ediyor, bir gün onlarda bizim gibi konuşacak ama dünya yaşanır olmaktan çıkmazsa...

[sodomo--]

Sese tepki verebilir ama o sestir "dil" değil. Bir gürültü olduğunda kaçışırlar ama burada anlatılmak istenen bu değil. Sadece ses olması nedeniyle bir kelimeye de tepki verirler. Ama dil bilebildiğini söylemek için en az iki kelimeyi birbirinden ayırt etmeleri gerekir.

[walla]

hayvanlar kelimelerden anlarlar o sesi çıkaramasalarda. *(kapasiteleri yettiğince)