Mantık Safsataları

[Yıldıztozu]

İnsan, mantıklı düşünebilen bir tür değildir. Hatta insan, düşünebilen bir tür olarak bile tanımlanamaz. İnsan hakkında ''düşünebilme potansiyeli olan bir tür'' demeyi daha doğru buluyorum.

Günlük hayatta insanlarla iletişim kurduğumda sürekli mantık hataları yaptıklarını görüyorum.
Çeşitli sosyal, duygusal, biyolojik süreçler beynin mantık yürütmesini zorlaştırabiliyor, hatta düşünebilmesini engelleyebiliyor.

Tanımlanmış mantık hatalarından bazılarını örnekleriyle birlikte alıntı yaparak yazacağım.

Adam karalama (ad hominem):
Yapılan argümandaki hatalara değil, argümanı yapan kişiye saldırmak: ''Dr. Falanca vergi kaçırma suçundan hapis yatmıştı, o nedenle verdiği diyet önerisini ciddiye almamak gerekir.''

Bastırılmış kanıt / cımbızlama argümanı:
Argümanı savunan kişinin, karşı tarafın öne sürdüğü veri ve kanıtları görmezden gelmesi: ''Geçtiğimiz ay ortalama hava sıcaklıkları normalden düşük seyretti, demek ki küresel ısınma diye bir şey yok.''

Korkuluk argümanı (strawman):
Tartışan kişinin karşısındakinin argümanını saptırarak saldırmayı daha kolay haline getirmesi: 'Eğitime daha çok yatırım yapmalıyız' argümanına cevap olarak karşı tarafın ''Askeri bütçemizi kısıp düşmanlara karşı savunmasız kalalım istiyorsun demek, sende de hiç memleket aşkı yok!' demesi.

Neden /sonuç ilişki karmaşası:
Tesadüfi olarak birlikte gözlenen olay ya da istatistiklerin, birbiriyle otomatikman neden sonuç ilişkisi içinde olduğunu varsaymak. Oysa iki değişkenin birbiri ile korelasyonu olması, her zaman neden sonuç ilişkisi olduğunu göstermez: ''Nicholas Cage'in başrol oynadığı film sayısı arttıkça yüzme havuzunda boğulan insan sayısı da artıyor. Demek ki Nicholas Cage filmleri boğulma nedeni!''

Natüralistik hata:
'Doğal' olan olguların iyi ve tercih edilebilir, 'doğal olmayan' olguların kötü ve uzak durulası olduğunu düşünmek. "Sigara sağlığa zararlı olamaz çünkü tütün %100 doğal bir üründür" "Normal doğum doğaldır, o yüzden sezaryen kötüdür."

Otorite safsatası (argument from authority):
Kişinin söylediklerinin geçerliliğine değil ünvanına bakıp söylediğini geçerli saymak : "Nuh'un gemisi bulunmuş. Gazete yazdı."

Sahte ikilem (false dichotomy):
Pek çok olasılık olan bir durumda sadece iki seçenek olduğunu ve bunlardan birini seçmek gerektiğini iddia etmek: ''Tabi, sen gene babanın tarafını tut, zaten annen hep haksızdır!''

Kaygan zemin (slippery slope):
Küçük bir olayın çığ etkisi ile uzak gelecekte kaçınılmaz şekilde çok büyük ve önemli bir başka olaya neden olacağını varsaymak: ''Kızınızı arkadaşları ile sinemaya gönderirseniz, yarın öbür gün kötü yola düşer.''

Duygulara başvurma:
Geçerli ve ikna edici bir argümanı duygusal bir tepkiye başvurarak çürütmeye çalıştınız! "Ölümden sonra bir hayat vardır, çünkü öldükten sonra yok olmak istemiyorum."

İnanılmazlık argümanı:
Siz bir şeyi anlamakta zorlanıyorsunuz ya da nasıl işlediği hakkında fikriniz yok diye o şey doğru olamaz, öyle mi? "Bu kadar karmaşık yapılar nasıl evrilmiş olabilir?"

Varsayılan cevap argümanı (assuming the answer):
Argümanı destekleyen önermenin, argümanın neden doğru olması gerektiğini cevaplamaması: 'Suç oranını azaltmak için idam cezasını geri getirmeliyiz'. (Oysa idam cezası gerçekten suç oranını azaltıyor mu bilmiyoruz.)

Çoğunluğa başvurma:
Bir şeyin popüler veya birçok kişi tarafından doğru bulunuyor/yapılıyor olmasının, onun doğru olduğunu gösterdiğini öne sürdünüz! "Dünyanın birçok ülkesi kapitalizm ile yönetilmektedir, demek ki kapitalizm en iyi yönetim biçimidir."