Astur´isimli üyeden Alıntı
Ahlâkın kökeni faydadır.(utility)
|
Saygideger uyeler;
Faydacilik akimi ozellikle bati'da cok ragbet goren metaetik konularindan biridir. Bu sebeple, bu konunun biraz aciklamasini yapacagim. Bu akim, 18. yuzyilda ortaya cikan ve genellikle Jeremy Bentham ve John Stuart Mill gibi (
ozellikle J.S. Mill bu isi ileriye goturmus ve gelistirmistir. Bulabilirseniz okumaya calisin) filozoflarla iliskilendirilen etik bir teoridir. Sonucsalci bir ahlaki teoridir, yani eylemlerin ahlaki degerlerini belirlemedeki sonuclarina odaklanir.
Faydaciligin en bilinen tezi, dogru eylem tarzinin, en fazla sayida insan icin genel mutlulugu veya faydayi en ust duzeye cikaran eylem oldugunu savunur. Fayda genellikle zevk veya mutluluk olarak anlasilir ve nihai deger olcusu olarak gorulur. Bu dusunceye gore, bir eylem, herhangi bir alternatif eylemden daha fazla mutluluk veya fayda sagliyorsa -en fazla sayidaki insan icin- ahlaki olarak dogrudur.
Yani,
en buyuk mutluluk veya en buyuk iyilik vurgulaniyor. Bu ilke, eylemlerin, eylemden etkilenen en fazla sayida birey icin mutlulugu veya faydayi en ust duzeye cikarmasina gore degerlendirilmesi gerektigini one suruyor. Baska bir deyisle, amac, insanlarin cogunlugu icin en buyuk genel refahi saglamaktir.
Faydacilik genellikle, cogunlugun cikarlarinin azinligin cikarlarindan agir bastigi "daha buyuk iyilik" veya "
ortak iyilik" kavramiyla iliskilendirilir. Herkesin mutluluguna esit davranarak ve belirli bireylere veya gruplara karsi
kayirmacilik yapmayarak tarafsizlik fikrini tesvik eder. - Ki bu nokta biraz tartisilir.-
Eylem faydaciligi ve kural faydaciligi dahil olmak uzere faydaciligin farkli varyasyonlarini goruruz. Eylem faydaciligi, her bir eylemin ahlakini sonuclarina gore degerlendirirken, kural faydaciligi, evrensel olarak uygulandiginda en buyuk genel mutluluga yol acacak genel kural veya ilkeleri izlemeye odaklanir.
Faydaciligin elestirmenleri, bu gorusun, bireylerin haklarini dikkate almadan genel mutluluga oncelik verdiginden, bireysel haklari ve adalet endiselerini gozden kacirabilecegini savunuyorlar. Bunun disinada, mutlulugu veya faydayi olcme ve karsilastirmada zorluklar olabiliyor ve bu da faydaci ilkelerin pratikte uygulanmasini zorlastirir.
Genel olarak, f
aydacilik, ahlaki karar verme icin bir rehber olarak genel mutlulugu veya faydayi en ust duzeye cikarmanin onemini vurgulayarak, etige sonuccu bir yaklasim ile yaklasir.
Daha detayli olarak asagiya bir iki kaynak birakmak istiyorum. Arzu edenler daha derin okuma yapabilsin diye:
Saygilarimla