Trilobitlerde Göz

[istatistik]

Göze sahip olan ilk hayvan olmamalarına rağmen Trilobitler, hayvanlar âleminin en ileri görüş sistemlerinden ilkini geliştirmişlerdir. Trilobit göz çukurlarının büyük çoğunluğu bir çift bileşik gözden meydana gelir. Bunlar, genel olarak, glabella’nın her iki yanında da bulunan fixigena’nın dış kenarlarında, yüze ait sütürlere bitişik halde bulunurlar. Trilobitlerin alt takımlarından en az birinin (ki bu Agnostina’dır) birincil gözsüz olduğu düşünülmektedir. Bunun nedeni hiç birinin göze sahip şekilde bulunmamış olmasıdır. Tersi bir durum olarak da bazıları büyük, iyi gelişmiş gözleriyle bilinen birkaç gruptan, ikincil gözsüzler olarak adlandırılan türler meydana gelmiştir(Bu türler, gözlerin ortadan kaybolmasından önce, göz büyüklüklerinin küçülmesi ile evrimsel sürece kesin kanıt oluşturmaktadırlar).

İyi Bir Gözün Avantajı:

Böcekler gibi hayattaki eklem bacaklılarda bulunan “Bileşik” gözler, harekete karşı oldukça duyarlıdırlar ve muhtemelen, trilobitlerdeki yırtıcı algılama gibi önemlidir. Ayrıca sahip oldukları stereoskopik görüşün, birbirine oldukça yakın ancak bağımsız gözlerden kaynaklandığı da önerilmiştir. Omurgalı lensler (biz insanların sahip olduğu gibi) değişen uzaklıklardaki cisimlere odaklanabilmek için şekil değiştirebilirler. Trilobit gözleri ise tersine, sert, kristalize lenslere sahiptirler ve şekillerini değiştiremezler. Bunun yerine, sert lenslerden kaynaklanan odaklanma problemlerini çözen içsel çift yapılı (kombine halde hareket eden farklı kırılma indisine sahip iki tabakalı bir lens yapısı) bir lens sistemine sahiptirler. Öyle ki, kimi trilobit lensleri, benzer görüntü sorunlarının çözümü için bilim adamları tarafından 300 milyon yıl sonra ortaya çıkarılabilmiştir.





Trilobit Gözünün 3 Türü:

Bilinen 3 tür Trilobit gözü vardır: holochroal, schizochroal, and abathochroal. İlk 2 tanesi başlıca görülen tiplerdir; trilobitlerin büyük çoğunluğu rulman holochoal göze ve Phacopina alt takımının tanınmasını sağlayan karakteristik schizochroal göze sahiptirler. Holochroal gözler, tüm lensleri kaplayan tek katlı korneal tabakanın altındaki birbirine yakın konumlanmış bikonveks lensler paketi şeklinde karakterize olmuştur. Bu lensler ana hatları ile genellikle altıgen şeklindedirler ve her bir gözde 1’den 15.000’e kadar değişen sayılardadırlar. Diğer yandan Schizochroal gözler, birkaç taneden 700’e kadar değişen, göreceli olarak büyük, kalın lenslerden oluşur ve her biri ayrı bir kornea ile kaplıdır. Her bir lens konik ya da silindirik bir şekilde yer almaktadır ve komşusu olan lensten derinlere kadar uzanan sklera (göz akı) ile ayrılır. Bu sklera, skleranın içlerinde derinlere doğru uzanan korneal zara dayanak oluşturmaktadır. Abathochroal göz, sadece birkaç kambriyen trilobitinde görülür ve bir şekilde schizochroal göze benzer fakat bazı önemli özellikler bakımından farklılık gösterir; sklera kalın değildir ve korneal zar derinlere doğru uzanmaz ve lenslerin kenarlarında son bulur. Aşağıdaki tablo, bahsi geçen 3 göz türünü özet olarak göstermektedir:






Schizochroal Göz Ne Kadar Evrilmiştir:
Bütün erken Trilobitler(Kambriyen) holochroar göze sahiptiler ve bu formdan karakteristik phacopid schzochroal göze evrilmeleri oldukça zor gözükmektedir. Cevap, evrim zaman ölçeğinin ontogenetik(gelişimsel) sürecinde yatmaktadır. Peardomorphosis, atasal çocuk karakteristiklerinin yetişkinliğe doğru giderken azalarak korunmasıdır. Bu durum ise 3 yolla gerçekleşebilir; Progenesis(çocuk bedende ters yönde erken bir cinsel olgunlaşma), Neoteny(morfolojik gelişimin azaltılmış oranı), Post-Displacement(Belirli yapıların diğerleri ile ilişkili olarak geciken büyümesi). Phacopid trilobitlerde schzochroal gözün gelişmesi, Post-Displacement Peadomorphosis’e iyi bir örnektir. Olgunlaşmamış holochroal kambriyen trilobitlerin gözleri esasından minyatür schzochroal gözlerdir. Phacopida’da bunlar korunmuştur, bunu da bu olgunlaşmamış yapıların, erişkin hallerine geçişlerindeki geciken büyümesi(Post-Displacement) sağlamıştır.

Trilobit Gözlerindeki Çeşitlilik:

Trilobitlerin vücutlarının diğer bölümlerinde olduğu gibi gözlerinin ebatlarında ve şekillerinde de büyük bir çeşitlilik bulunmaktadır ve bunların pek çoğunun ekolojideki farklı türlerin yaşam tarzları ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Sözü edilen çeşitlerin bir kısmı aşağıdaki tabloda da görülmektedir.
Erken trilobit gözlerinin pek çoğu, Corynexochid Polypleuraspis gibi kresentiktir. Schzochroal gözlerin konik şekildeki kesitleri Phacops gibi türlere etkileyici bir görüş alanı sağlamaktadır. Bazı trilobitlerde, serbest yüzücü Pelagic tribolit Opipeuter gibi, 360 derece görüş alanı sağlayabilecek kadar büyüktür.





Gözlerin Evrimsel Olarak Kayboluşu:
Gözler normalde hayatta kalmak açısından çok önemli bir özellik olsa da gözlerin kaybolmasına neden olabilecek durumlar meydana gelebilir. Örneğin, ışığın çok az olduğu ya da hiç bulunmadığı derin su habitatlarında yaşayan/beslenen trilobitler, gözlerini kademeli olarak kaybederek adaptasyondan kaynaklı bir dezavantaja maruz kalmadan bundan faydalanabilirler. Bu tür gözsüz trilobit toplulukları atheloptic olarak adlandırılırlar. Bu tür evrimsel süreçlerin çeşitli trilobitlerde tekrarlayarak meydana geldiği görülmüştür ve bunlardan 2 tanesi aşağıdaki tabloda da görülmektedir. Her iki vakada da devoniyen trilobitler, büyük ve işlevsel gözler ile başlamışlar ve sürecin sonunda gözlerini kaybetmişlerdir. Bunlardan ilkinde, phacopid clade gözlerini yitirmiş ve gözler ile ilişkili olan yüze ait sütürlerde azalma ve marjinalleşme meydana gelmiştir. Diğer örnekte ise yine aynı şekilde gözler küçülmüş ve kaybolurken, temel yüze ait sütürlerde bir değişim meydana gelmemiştir. Tablodaki şekillerde, gözler mavi, sütürler ise kırmızı ile işaretlenmişlerdir.




KAYNAK:
http://www.trilobites.info/eyes.htm

[taylan]

Tebrikler istatistik harika bir çalışma. Emeğine sağlık.
Bu dosyayı genişleterek hep güncel tutalım.

[istatistik]

Beğenmenize sevindim.

Trilobitlerle ilgili diğer konuları da çevirdikçe eklemeye çalışacağım.
Ancak daha önce de dediğim gibi biraz yavaş olabilir. Zaman bulmakta zorlanıyorum.

[taylan]

Bir yazı buldum. trilobitlerin nesillerinin neden tükendiği ile ilgili.

Neden dünya'nın en başarılı yaratıkları olan trilobitler aniden yok oldular? Yeni bir çalışmaya göre bunun nedeni yeterince hızlı bir şekilde derilerini dökememeleri.

Trilobitler evrim geçirerek 1500'den fazla cinse ayrıldılar. 300 milyon yıl boyunca yaşadılar ama yaklaşık 250 milyon yıl önce gözden kayboldular. Bilim adamları trilobitlerin yok oluşlarını balık gibi yeni ortaya çıkan yırtıcı hayvanlara bağladılar. Ancak, diğer eklembacaklılar bir şey olmazken, trilobitlerin bu yeni tehlikelere neden dayanamamış olmaları ise bir sır.

Michigan Eyalet Ünîversitesi'nden Danita Brandt bunun nedeninin, garip kabuk dökme alışkanlıkları olabileceğini söylüyor. Bütün eklembacaklılar dış kabuklarını dönem dönem dökerek daha büyük ve yeni kabuk büyütüyorlar. Istakoz, gibi modern eklembacaklılar bunu birkaç dakika içinde yapıyorlar: tek bir yarık fermuar gibi açılıyor.

Ancak, Brandt trilobitlerin birçok açılma kanalı olduğunu bulmuş. Vücutlarının her parçasının kabuğu birbirinden ayrı dökülebiliyor ve bu da günler sürebiliyor. Bu vücutlarını ilkel balık türlerinde ve mürekkep balıklarına karşı duyarlı bırakıyor. Bir eklembacaklı için kabuk dökmenin çok tehlikeli bir zaman olduğunu söylüyor Brandt.

Trilobitler durumu kurtarmak için son bir atak yapmış olabiirler. Brandt'e göre. son trilobitlerin daha az vücut parçaları bulunuyordu. Böylelikle daha hızlı kabuk değiştirebiliyorlardı. Ancak, yine de trilobitlerin bir adını daha atıp neden daha iyi bir dökülme modeli geliştiremediklerini hiçbir zaman bilemeyebiliriz.

Kaynak:25 Temmuz 1997 New Scientist Çev.Selda Arıt

Yaratılışçıların çok mükemmel canlılar diye lanse ettikleri Trilobitlerin sonu çok hazin olmuş. Son dönemlerinde vücut parçalarının azalması da ilginç bir adaptasyon. Hızlı kabuk değiştirerek avcıların ilgisinden kaçmaya çabalamak seçilimin evrimsel tetikleyici gücünü açıkça gösteriyor.

[ALKA]

Harika bir çalışma İstatistik. Ellerine sağlık, böyle gerçekten çok güzel olmuş.

Bu güzel çalışma şu an hak ettiği gibi Evrim Teorisi.org sitesinde de yayınlandı.

http://www.evrimteorisi.org/index.ph...dir&Itemid=109

[istatistik]

Çok teşekkür ederim Alka.

Son günlerde evrim teorisi sitemiz çok güzel çalışmalarla oldukça sık güncellenir oldu. Bunda bir nebze olsun katkım olabildiyse ne mutlu bana.

[Kurmay]

hynin çok kullandığı konulardan biri güzel paylaşım teşekkürler.