Kim Haklı?

[Sangre]

Aslında bir yazı yazmıştım ama pc kapandı nedense.. İyi de oldu.. Arada Freddie de görüşlerini yazmış.. Yazıda onun görüşüne de değinmek gerekir.

Ben en çok 'hırsızın' durumu karşısında gelecek yorumları merak etmiştim zaten.

Kızıl ve Spartacus gibi Sosyalist arkadaşların, 'hırsızın suçlu olduğu' ile ilgili veya 'durumu ne olursa olsun hırsızlık yapma gibi bir hakkı olmadığına' yönelik görüşlerine şaşırdım.. Şöyle söylemelerini beklerdim; ''Hırsızın hiçbir suçu yoktur.. Eğer ortada bir suç varsa, bu kişiyi çalmaya 'mahkum eden', onu 'zorunda' bırakan sistemin (veya devletin) suçu vardır.. Hırsızın çalma 'hakkı' vardır.. 2. suçlu da bakkal sahibidir.. Birincisi (meşru müdafaa gibi bir durum yokken) bir insanın canına kastettiği için, ikincisi de ruhsatsız silah taşıdığından dolayı suçludur.''

Yine de bu iki arkadaşın hakkını vermek gerekir.. Her ikisi de hırsızlığın arka planında yatan sosyal sorunlardan bahsetmişler.. Ama yine de hırsızı haksız/suçlu bulmuşlar.

Freddie'nin söylediklerinin ise tamamına katılıyorum.. Benim de görüşüm bu doğrultuda.. Hatta (eğer yaşarsa) hırsızın ceza alması bir yana, hem kendisinin hem de ailesinin 'insanca' yaşabilmesi için gerekli olanaklar sağlanmalıdır.

Buna benzer şöyle bir soru daha var;

''Avrupa’da bir kadın yakalandığı özel bir kanser türünden dolayı ölüme çok yaklaşmıştır. Doktorlar, şehirdeki bir eczanenin yeni keşfettiği radium bileşimli bir ilacın yarlı olabileceğini, kadının kocası Heinz’e bildirirler. İlaç çok pahalıdır ve bir dozu için yaklaşık 200 dolara mal olmaktadır. Fakat eczacı ilacın bir dozu için yaklaşık 2000 dolar istemektedir. Heinz bütün gayretleriyle 1000 dolar toplayabilmiştir. Heinz eczacıya karısının çok hasta olduğunu ve paranın kalan yarısını da sonra vereceğini söyler. Eczacı Heinz’in teklifini kabul etmez ve ilaç için paranın tamamını ister. Şimdi Heinz ilacı çalmalımıdır? Niçin?''

Aslında Kolhberg bu soruları kendi kuramını oluşturmak için hazırlamış.. Ama onun kuramı sosyal sorunlar, sistemin bozuk olması vb. durumlardan soyutlanmış durumda.. Sistemden soyutlanmış bir ortamda, Heinz'ın ilacı çalmasının ahlakiliğini sorguluyor.. Yani yukarıda bahsettiğimiz durumdan tamamen başka bir konu.. Yine de açıklamakta yarar var;

Kolhberg 3 düzey belirliyor; Gelenek öncesi düzey, Geleneksel düzeyi, Gelenek sonrası düzey.

Düzey 1. Devre cevapları: (Güdülenmeler ve gereksinme sonuçları göz önüne alınmaksızın, davranış fiziksel zararla ölçülür.)

Evet- ''İlacı çalmalı. İlacı çalmak aslında kötü bir şey değil. İlaç için baştan para vermeyi de denedi, zaten aslında çaldığı ilaç 2,000 dolarlık değil. 200 dolarlık.''

Hayır- ''İlacı çalmamalı. Büyük bir suç. İzin almadı, zorla eczaneye girdi. Çok pahalı bir ilacı çalıp eczaneye de kapıyı vs. kırıp girerek çok zarara yol açtı.''

II. Düzey/3.devre cevapları: (Davranış güdüye ve davranışı yapan kişiye göre değerlendiriliyor. Bir davranış eğer <iyi>, özgecil(diğerkam) bir güdüye dayanıyor ya da böyle bir kişi tarafından yapılıyorsa, iyidir, bunun tersi ise kötüdür.)

Evet- ''İlacı çalmalı. İyi bir kocanın yapması doğal olan bir şeyi yaptı. Karısını sevdiği için yaptığı bir şeyden dolayı onu suçlayamazsınız. Eğer karısını kurtaracak kadar sevmeseydi o zaman suçlanırdı.''

Hayır- ''Çalmamalı. Karısı ölürse, Heinz suçlanamaz. Yasal yollarla yapabileceği her şeyi karısını sevmediği ya da kalpsiz olduğu için yapmamış değil. Bencil ve kalpsiz olan eczacıdır.''

III.Düzey/6.devre cevapları: (İyi niyet, bir davranışı doğru ya da yanlış yapmaz. Ancak bir davranış, kişisel olarak seçilmiş ilkelere dayanıyorsa yanlış olamaz. Kurallara uymamak aslında doğru bir davranış olabilir, fakat bu sadece kuraldan sapma ile bir ahlak ilkesine kesinlikle ters düşme arasındaki bir tercih durumunda söz konusudur. Ahlak ilkelerinin de yasal kurallar kadar, hatta daha fazla önemi olduğuna inanılır).

Evet- ''Bu durum Heinz’ı çalmakla karısını ölüme terketmek arasında bir tercihe zorlamaktadır. Bir tercih yapılması zorunlu olduğu zaman çalmak ahlaken doğrudur. İnsan hayatını koruma ve ona saygı gösterme ilkesine dayanarak hareket etmesi gerekir.''

Hayır- ''Heinz, karısı kadar ilaca ihtiyaç duyan başka insanlarda olup olmadığı konusunda bir karar verme durumundadır. Heinz karısına karşı duyduğu kendi hislerine göre değil, söz konusu olabilecek bütün insanların hayatının değerini göz önüne alarak hareket etmelidir.''

---

Yani soruları nerden aldığımı da bilin.. Ama başlıkta benim merak ettiğim konu farklıydı.. Bu yüzden iki farklı konu var.. Elbette bu son bahsettiğim konu da tartışılabilir.. Farklı görüşler çıkabilir.. Düzeylerin açıklamalarını detaylı incelemek için aşağıdaki siteye bakabilirsiniz.

http://www.belgeci.com/kohlberg-ve-ahlak-gelisimi.html

[spartacus]

Sevgili Sangre, Tabi hırsızın davacı olması durumu ve sonradan da haklı-haksız sorusu ister istemez, hukuki alanı dahil ediyor. Günümüz hukuk ve yasalarını dıştalarsak, elbetde hırsızı o eyleme iten faktörleri, sosyal koşullarını esas almamız(asıl sorgulanacak olan) gerekir, haliyle asıl düzeltilmesi gereken de bu, ama ne yapalım ki, hukuk olarakda ortada bir yaralama, bir hırsızlık var, en azından baklava çaldığı için 9 yıl ceza alan çocukların olduğu bir ülkede, ayık düşünemiyoruz demek ki : )

[aydoe]

Sangre´isimli üyeden Alıntı

Ali ve ailesinin televizyonda akşam haberlerini izlediğini varsayın.. Spiker küçük bir bakkal dükkanının soyulduğunu haber veriyor.. Altı çocuklu işsiz bir baba olan hırsız yazarkasadan paraları alarak kaçmıştı, yaşlı bakkal tezgahın altındaki tabancasına uzanmış ve hırsızı sırtından vurmuştu.. Hırsızın durumu ciddiydi ve büyük olasılıkla hastanede felçli olarak sürekli kalacaktı.. Polis dükkan sahibini silah ruhsatı olmadığı için tutuklamıştı; hırsız da kendisini vurduğu için bakkaldan davacıydı.

Hırsızda zor kullanım ya da gasp yok yani alıp kaçma var ,yalnızca hırsızlık suçundan yargılanır .

Bakkal ise arkadan ateş ediyor adam öldürmeye tam teşebbüs ve ruhsatsız silah suçundan yargılanır .

Sangre´isimli üyeden Alıntı

Babası, “korkunç birşey, bunu nasıl yapabilir?” diyor.. Yeniyetme kardeşi, “o sadece kendini korumaya çalışıyordu” diyor.. Babası, “bunu demek istemiyorum” diye yanıtlıyor, “demek istiyorum ki, bu dolandırıcı herif o zavallı yaşlı adamdan davacı olmayı nasıl düşünebilir ve işin içinden sıyrılabilir?” Küçük kız kardeşi, “ama, diyor, onun silahı bile yoktu ve bu adam onu bakmadığı sırada arkasından vurmuştu”.. Ali konuya atılıyor: “Evet, ama bir insan sırf işsiz olduğu için çalma hakkını kazanmaz.. Yaşlı adam da herkes gibi kendini ve malını koruma hakkına sahiptir”.. Küçük erkek kardeşi söze karışıyor: “İkisi de haksızdı ve hak ettikleri başlarına geliyor.. Hırsız ölüyor, bakkal da hapsi boyluyor.” Ama, diyor anneniz, “bakkalın ahlaki açıdan haklı olduğunu düşünüyorum.” .

Tek doğru küçük kız kardeş .

Sangre´isimli üyeden Alıntı

Siz bu ailede kimi haklı olarak görürdünüz?.. Hırsız-Bakkal ikilisi üzerinden olayı yorumlayın desem, nasıl yorumlardınız?

(Bu arada başlıktaki 'Kim Haklı?' sorusu aile bireyleri için değil, Hırsız-Bakkal ikilisi için sorulmuştur.. Aile fertlerinin görüşleri kendilerini bağlar.)

Herkez kendi davasında haklıdır .

Hırsız hırsız olduğu için çalmak zorundadır.

Bakkal malını korumak zorundadır .

Yorum yapan aile bireyleri de kendi düşünceleri doğrultusunda yorumlamaktadır .

Burada aslında haklı durumda olan biri yoktur .

Hırsız hakkı olmayan bir parayı çaldığından dolayı suçludur .

Bakkal adamı vurmaktan ve silah bulundurmaktan suçludur .

Haksızlığın egemen olduğu bir toplumda bu tür adi suçlar işleyenlerin hakkı aranmaz , var olan hukuk sistemine göre cezalandırılılar.

Ne suça karışanlar ne de yorumluyanlar haklı olabilir .

[Neva]

Guncelleme.

[Hypatia]

Günaydınlar ,

Güzel bir konu , düşündürücü bir soru bu, paylaşım için teşekkürler.
Vaktiyle bende buna benzer bir soruda epey fikir yürütmüştüm , İşlenen suç cezayı hafifletmelimi diye .
Buna benzer bir durumda burada var ama kesin bir haklı haksız durumu yok ortada.

Kim daha haksız durumu var berce . Oda ruhsatsız silah sahibi. Hoş ruhsatlı olsa bile yine suçlu o olur , yani vurgum ruhsat konusuna değil silah konusuna.

Hiç kimse kimsenin yaşam hakkını elinden alamaz , kanunlar çerçevesinde gerekirse uzun yıllar engellenebilir ama , tamamiyle yok edilemez.

Dolayısı ile bakkal sahibi daha suçlu.

[Rashomon]

Burada suçlu kişi sadece hırsız neden mi ?

Öncelikle işsiz ve 6 çocuğu var.İşsiz olabilme durumu göz önüne alındığında 6 tane çocuk yapmak düşüncesizlik oluyor.

Hırsızlığı yapabilecek kadar kuvveti yerindeyse ki yazıda hırsızın herhangi bir sağlık probleminden bahsedilmiyor.İşsiz olsa dahi hırsızlık yapmak yerine tüm gününü iş arayarak geçirebilir.

Şartlar bu duruma elverişlidir.Çünkü sağlık problemi olmayan bir insan istese her sektörde hemen hemen hani işçilik dahi olsa bir çok alanda iş bulabilir.Hırsızlık çözüm değildir.

Eğer burada adam hırsızlık yapmasaydı Bakkal da silahını kullanmak zorunda kalmazdı ve Hırsız da felçli kalmayacak Bakkalda davalı olmayacaktı.

Olayın vicdani boyutuna gelirsek burada adamın düştüğü durum onu hırsızlığa itmiş olabilir şartlar durumu bu hale getirmiş olabilir ne kadar da haksız olsa dahi sorumluluğun yarısı bu insanı işinden eden kişi veya kurumlarda olabilir fakat.Bu kanıya varmak için işsiz olmasındaki nedenlerinde sıralanması gerekiyor.

Bakkal açısından bakarsak şöyle ki bakkalın durumu çok kötü ve işler kesat olabilir.Fakat silahı kullanması şu açıdan olacaktır.Paranın gitmesi durumunda hırsız çıktığı anda eğer etrafta insanlar varsa onlardan yardım isteyebilir veya hemen polisi arayıp eşgali ve diğer tür bilgileri verebilir.

Silahı kullanması parasının koruması için değil de eğer kendi canına kasıt bir durum olduğunda sırtından değil de sadece yaralama maksadıyla ayağından falan vurabilirdi.

Yani olayın 2 boyutu var fakat asıl olayın fitilini başlatan kişi hırsız olduğundan dolayı rastgele yapacağı bir soygunda bakkalın silahının olup olmadığı olasılığını hesaba katmadığından ve bu işe girdiğinde başına gelebileceklerinin bilincinde olduğu için haksız kişi hırsız oluyor ama "Haklı" olan kimse yok Ne Bakkal Ne Hırsız.

[OQONIL]

Bu konuyu bu zamana kadar kominizm ve Demokrasi başlığına taşımayanlara önce iyi niyet duygularımı aktararak;

Konunun özünün mülkiyet nedir ve kime aittir soruları ile asıl mercahına oturtulmasını öneriyrum.

Görüşüm odur ki;

Sonuç sebebi her zaman kapsar.
Sebebe masdak olan ail ise ancak bir şekilde sebebi kapsar, o da yaşamak gibi bir gerekçesini sağlam bir kazığa bağlamak şartı ile.

Zaten dinde bu şekilde yeşermiştir.

Haksızlığa uğrayarak ezildikçe ezilen bir güruh, "gelin size özgürlük vaad ediyorum diyen bir kişinin peşne düşmüştür." Asıl olan ise, o bir kişinin 1450 yıldır vaadini ayakta tutabilmesidir.

Düşünmek lazım üstadım.